Qormaata Dooshaa
Daqiiqaa sadii keessatti dooshaa keessan kan Ayurveda beekaa. Gaaffiiwwan saffisaa kudha lama waa'ee qaama, anniisaa, miiraa fi amala keessanii kan isin gara Vaataa, Piittaa, yookiin Kaafaa akka jettan – fi sadan isaanii akkamitti gara wal-makaa adda ta'e keessanitti akka walitti makaman agarsiisu. Qajeelfama fayyabiyyee aadaa kanatti seensa bashannansiisaa fi of-ilaaluu dha, qormaata yaalaa yookiin adda baasuu miti.
Galmeen hin barbaachisu — bu'aan keessan battalumaan mul'ata.
- Dooshaan keessan inni dursaan — Vaataa, Piittaa, yookiin Kaafaa — deebiiwwan keessan sadan irratti akkamitti akka walitti tuulaman irratti hundaa'a
- Gama Vaataa keessanii — amaloota qilleensa-fi-sochii kan kalaqa, saffisa, fi jijjiirama wajjin walqabatan
- Gama Piittaa keessanii — amaloota ibidda-fi-jijjiiramaa kan xiyyeeffannoo, kaka'umsa, fi cimina wajjin walqabatan
- Gama Kaafaa keessanii — amaloota lafa-fi-caasaa kan tasgabbii, cichoomina, fi danda'umsa wajjin walqabatan
Ayuurveedaa keessatti, dooshaan gosa sammuu-qaamaa sadii keessaa tokko yoo ta'u, amaloota qaamaa, humna, fi amala keessan kan dhiibbaa irraan gahan jedhamee yaaddama: Vaataa (qilleensa fi sochii), Piittaa (ibidda fi jijjiirama), fi Kaafaa (lafa fi caasaa). Yaada isaa keessatti, namni hundi sadanuu hamma tokko qaba, yeroo baay'ee tokko yookiin lama kan dursan ta'u. Walmakaan keessan inni addaa uumama keessan jedhama. Inni kun sirna fayyaa aadaa waa'ee dhiibbaawwanii ittiin yaaduuf gargaaru malee, ramaddii yaalaa miti.
Vata'n qilleensaa fi hawaa wajjin wal qabata — namoonni Vata'n isaan dursu yeroo baay'ee saffisaa, uumamaa, anniisaa qabeessa, fi jijjiiramaa, qaama salphaa fi amala hirribaa fi fedhii nyaataa garaagaraa qabu jedhamuun ibsamu. Pitta'n ibiddaa fi bishaan wajjin wal qabata — yeroo baay'ee xiyyeeffannoo qabu, kaka'umsa qabu, qindaa'aa, fi cimaa, daakamuu cimaa fi yeroo dhiphinaatti aarii cimaa qabu. Kapha'n lafaa fi bishaan wajjin wal qabata — yeroo baay'ee tasgabbaa'aa, gadi dhaabbataa, obsa qabeessa, fi lafa qabataa, qaama jabaa fi dandeettii guddaa qabu. Namoonni baay'een makaadha, tokko yookiin lama kan dursu qabu.
Eeyyee — sun baramaadha. Ayurveda'n namni hundi walitti makama dosha sadii hundaati jedhee amana, namoonni baay'een tokko kan ol'aantummaa qabu kan lammaffaa cimaa wajjin qabu (fakkeenyaaf Vata-Pitta yookiin Pitta-Kapha). Lakkoofsi xiqqaan tokko sadan hunda keessatti madaalamaadha. Qormaatni kun makaa keessan guutuu agarsiisa, gosa ol'aanaa tokko qofa osoo hin taane, kanaafuu dosha tokkotti jabeessitanii akka jettan yookiin makaa walqixatti dhihaattanii akka teessan arguu dandeessu.
Daqiiqaa sadii. Gaaffiiwwan 12 kan jiran yoo ta'u, tokkoon tokkoon isaanii filannoowwan sadii kan Vata, Pitta, yookiin Kapha agarsiisan qabu. Isin salphaatti isa isiniif sirrii ta'e filattu. Dhuma irratti bu'aa battalaa kan dosha keessan isa ol'aanaa maqaa dhahuu fi makaa keessan waliigalaa ibsu argattu, isa arguuf galmeen barbaachisu hin jiru.
