Kun qormaata IQ dhugaa dhaa? Kun shaakala of-ilaalcha hubannoo ti, malee qormaata kilinikaalaan kennamu miti. Qabxii IQ ofiisaa argachuuf, saayikooloojistii eeyyama qabu argadhaa. Gaaffiiwwan jalqabaa dha, JobCannon'iif kan barreeffaman, fi gabatee sadarkaa maxxanfame yookiin qorannoo amanamummaa hin qaban.
Qabxii IQ koo fooyyessuu nan danda'aa? Eeyyee! Hubannoon bu'uuraa qaama jenetikii yoo qabaateyyuu, dandeettiiwwan hubannoo shaakalaan, ogummaa haaraa barachuun, sochii qaamaa, hirriba gaarii, fi gochaalee sammuu leenjisanuun qaramuu danda'u. Hubannoon yaa'aa (rakkoo furuu) hubannoo kiristaala'aa (beekumsa walitti qabame) caalaa leenjifamuu danda'a.
Gaaffiiwwan meeqatu jira? Gaaffiiwwan 20 damee hubannoo adda addaa keessatti. Namoonni baay'een daqiiqaa 6 keessatti xumuru. Dhiibbaan yeroo hin jiru, yeroo barbaaddan fudhadhaa.
Qabxiin IQ koo akkamitti shallagama? Dhibbeentaan sirrii keessan damee afuran keessatti foormulaa salphaa kan mataa keenyaa fayyadamuun gara lakkoofsa akka IQ tti jijjiirama, gabatee sadarkaatiin miti, kanaaf qabxii IQ kilinikaalaan kennamu wajjin wal hin gitu. Kun of-madaallii jajjabeessuuf ijaarame malee diagnoosii kilinikaalaa miti, kanaaf bu'aan xumurame hundi 100 fi 145 gidduutti dubbifama, 145 kan guutuu deebisaniif. Caccabsiin damee unkaa, jechaa, lakkoofsaa, fi yaada qajeelaa keessatti eessatti akka xiyyeeffattan isinitti hima.
Iskeeliin IQ dhugumaan maal jechuudha? Qabxiileen IQ kan iskeelii ta'an 100 giddu-galeessa akka ta'uufi qabxiin 15 hundi standard deviation tokko akka ta'uufi. Kunis jechuun namoota keessaa harka lama sadaffaa ta'an 85 fi 115 gidduutti qabxii argatu, gara 95% 70 fi 130 gidduutti argamu, fi muraasni qofti gama lamaan irraa ol yookiin gadi ta'u. Qabxiin yeroo hunda garee wabii wajjin wal bira qabamee ilaallama malee, safara sirrii nama tokko 'qaroo' hammam akka ta'e miti.
Qabxiin IQ gaariin maali? Qabxiin kamiyyuu 100tti dhihaatu, hiikaan isaa, giddu-galeessaafi guutummaatti kan baramedha. Qabxiin 115 ol ta'e giddu-galeessaa ol, 130 ol ta'e yeroo baay'ee 'baay'ee olaanaa' jedhamee waamama, qabxiin 85 gadi ta'e immoo dameewwan deeggarsa barbaadan agarsiisa. Garuu IQn milkaa'ina addunyaa dhugaa keessaa kutaa xiqqoo qofa raaga, kaka'umsa, of-eeggannoo, fi dandeettiiwwan miiraa yoo xiqqaate hangasuma barbaachisoodha, kanumaaf kana Big Five wajjin walitti qindeessuun suuraa guutuu kenna.
Garaagarummaan hubannoo yaa'aa fi hubannoo kiristaalawaa gidduu jiru maali? Hubannoon yaa'aan dandeettii keessan kan sababa kennuu fi rakkoolee haaraa yeroodhuma sana furuu, waan duraan beektan irraa of danda'ee, umrii dargaggummaa jalqabaa keessa sadarkaa olaanaa irra ga'ee suuta suutaan gadi bu'a. Hubannoon kiristaalawaan beekumsa, jechoota, fi dandeettiiwwan keessan kuufaman yoo ta'u, hanga umrii dulloomaatti guddachuu itti fufa. Caasaan, lakkoofsi, fi gaaffiiwwan loojikii qormaata kanaa gara hubannoo yaa'aatti siqu; gaaffiiwwan afaanii immoo gara hubannoo kiristaalawaatti siqu.
IQn olaanaan milkaa'ina ni mirkaneessaa? Lakki. IQn bu'aawwan barnootaa fi hojii ogummaa tokko tokko wajjin walitti dhufeenya qaba, garuu milkaa'ina jireenya dhugaa keessatti garaagarummaa jiru keessaa kutaa tokko qofa ibsa. Amaloonni akka jabaatanii hojjechuu, fedhii beekuu, miira to'achuu, fi dandeettiin namoota biroo wajjin hojjechuu illee ni barbaachisu. Qabxii olaanaan qabeenya malee murtoo miti, qabxiin gadi aanaanis daangaa miti.
Qormaanni IQ loogii qabaachuu yookiin miira kootiin dhiibbaa irra gahuu danda'aa? Eeyyee. Hojjettoonni qormaata IQ kamiyyuu irratti hirpha, dhiphina, kaafeeyinii, unka gaaffii beekuu, afaan, fi duubbee aadaatiin dhiibbaa irra gaha. Kun sababoota qormaatni gabaabaan tokko kallattii agarsiisa malee murteessaa kan hin taaneef keessaa isa tokkodha. Yoo dadhabdanii ykn jeequmsi isin irra jiraate, qabxiin keessan salphaatti qabxii hedduu socho'uu danda'a, bu'aa tokko akka suuraa yeroo sanaatti ilaalaa, malee akka murtootti miti.
Qormaatni IQ hammam dheerata, tolas? Gaaffiiwwan 20 qaba, namoota hedduuf daqiiqaa 6 fudhata, daangaan yeroo hin jiru, kanaaf saffisa keessaniin hojjechuu dandeessu. Qormaatichi, qabxii keessan, qoodni damee afurii, fi kaardiin bu'aa hirmaatamu danda'u hundi toladha, galmeen ykn kaffaltiin hin barbaachisu.
Kun qormaata Mensa IQ wajjin tokkumaa? Lakki. Miseensummaan Mensa qormaatawwan to'ataman, ogeessaan qabxii itti kenname kan haala to'atamaa keessatti kennaman fayyadama. Kun of-madaallii tolaa interneetii irraa argamu kan of-xiinxaluu fi bashannanaaf ta'edha, garuu qormaata ofiisaa, kan to'atame miti, akkasumas hawaasa IQ olaanaa qabaniif ulaagaa guutuuf itti fayyadamuu hin danda'amu.
IQn umrii wajjin ni jijjiiramaa? Qabxiin IQ keessan, kan yeroo hunda garee umrii keessan wajjin wal bira qabamee safaramu, umrii nama guddaa keessatti tasgabbaa'aa ta'ee tura, garuu dandeettiiwwan jala jiran ni jijjiiramu. Yaaduun yaa'aa umrii waggaa kudhanii dhumaa hanga digdamii keessaatti sadarkaa olaanaa irra ga'ee suuta suutaan gadi bu'a, beekumsi kiristaalawaan garuu waggoota kurnaniif ol ka'uu itti fufa. Kanaaf, namni umriin isaa guddaan tokko nama umriin isaa xiqqaa wajjin qabxii 100 walfakkaataa galmeessuu danda'a, garuu ciminoota hubannoo adda addaa irratti hirkatee.
