Qormaata Akkaataa Barachuu
Qormaata mala barumsaa tolaa (madaallii mala barumsaa jedhamees ni waamama), gaaffiiwwan 12 kanneen akka barataa Argaa, Dhageettii, Dubbisuu/Barreessuu, yookaan Hojii Qaamaatiin caalaatti akka barattan agarsiisan, qabxiiwwan barnootaa gosa keessaniif ta'an waliin. Fakkii of-madaallii filannoo barnoota keessanii malee qormaata kilinikaalaa miti. Battalumaan, galmee malee.
Galmeen hin barbaachisu — bu'aan keessan battalumaan mul'ata.
VARK (scientifically debated)
- Mala barumsaa afuran keessaa isa kamitti caalaatti akka hirkattan, Argaa, Dhageettii, Dubbisuu/Barreessuu, yookaan Hojii Qaamaa
- Akkamitti uumamaan odeeffannoo haaraa akka fudhattanii fi yaadattan
- Qabxiiwwan barnootaa mala keessan isa ol'aanaaf qophaa'an, fi dadhabina eeggachuu qabdan
- Maaltu yaada haaraa dhuma irratti isiniif galu taasisa, fi maaltu akka isin irraa dagatamu taasisa
Qormaanni Mala Barumsaa gaaffii tolaa 12 kan qabu yoo ta'u, mala barumsaa kamitti caalaatti akka hirkattan mul'isa, Argaa, Dhageettii, Dubbisuu/Barreessuu, yookaan Hojii Qaamaa (akkaataa VARK kan durii). Akkamitti uumamaan wantoota haaraa fudhachuu fi shaakaluu akka filattan deebistu, fi battalumaan fakkii mala keessan isa ol'aanaa fi qabxiiwwan barnootaa argattu. Gara daqiiqaa lama fudhata.
Argaa, suursagaleewwan, chaartiiwwan, kaartaa, fi akkamitti wantoonni walitti galan arguun caalaatti barattu. Dhageettii, dhaggeeffachuu fi waa'ee isaa dubbachuun, barannoo irraa kaasee hanga mariitti, caalaatti hubattu. Dubbisuu/Barreessuu, jechoota, dubbisuu, yaadannoo qabachuu, tarreewwan, fi wantoota afaan keessaniin irra deebitanii barreessuu filattu. Hojii Qaamaa, hojjechuun, shaakala harkaatiin, fakkeenyota dhugaatiin, fi yaalii fi dogoggoraan barattu. Namoonni baay'een walmakaa fayyadamu, mala tokko yookaan lama kan caalaatti mul'atuun.
Dhugaa dubbachuuf, kan irratti wal falmamuudha. Akkaataawwan waliigalaa filannoo barnootaa ibsuuf karaa fayyadaa fi beekamaa dha, garuu himannaan cimaan, kan akka yoo mala ‘keessan’ qofaan hin baranne gad aantummaan barattu jedhu, ragaadhaan sirriitti hin deeggaramu. Bu'aa keessan akka kaka'umsa gargaaraa waa'ee akkamitti meeshaa barumsaatti dhihaachuu jaallattanitti ilaalaa, malee akka seera akkamitti barachuu qabdanitti miti. Malawwan walitti makuun dhugumatti namoota baay'eef kan hojjetuudha.
Eeyyee. Akkaataan isin filattan dhaabbataa miti, mata duree, haala, fi meeshaalee qabdan irratti hundaa'ee jijjiirama. Herregaaf argaa, afaanotaaf dhageettii, fi ispoortiidhaaf hojii qaamaa ta'uu dandeessu. Yoo yeroo qormaata irra deebitanii fudhattan mala addaa argitan, yeroo baay'ee wanta yeroo sana yaada keessa qabdan qofa agarsiisa. Fakkii filannoo keessan yeroo ammaa agarsiisu jedhamee dubbifamuu qaba, malee maqaa dhaabbataa miti.
