Sakatta'a Yaada Garmalee
Haasaa tokko irra deddeebiin yaadaa, yookiin “maal ta'a yoo” kan jedhu keessatti qabamtanii? Of-madaallii gaaffii 24 kan yaada irra deddeebi'uu fi miidhaa isaa irratti taasifamu. Meeshaa of-madaalliiti malee, adda baafannoo kilinikaalaa miti.
Galmeen hin barbaachisu — bu'aan keessan battalumaan mul'ata.
Rumination/Response Styles Theory domain structure (repetitive negative thinking, difficulty disengaging, rehashing/replaying, life impact) · Original 24 items, not the Ruminative Responses Scale (Nolen-Hoeksema & Morrow 1991; Treynor, Gonzalez & Nolen-Hoeksema 2003) or the Penn State Worry Questionnaire (Meyer et al. 1990) — we do not administer either instrument.
- Yaanni yaaddoo tokko hammam si'aayina ofiin isaa irra deebi'ee akka dhufu ilaalaa — amala yaada negaatiivii keessan kan irra deddeebi'amu kan baramaa ta'e waliin madaalamee.
- Erga marsaan yaadaa tokko jalqabamee booda beekaa dhaabuun hammam akka isinitti ulfaatu hubadhaa.
- Yeroon sammuu hammamiitu haasaawwan darban irra deebiin yaaduuf yookiin kanneen gara fuulduraa kan hin taane shaakaluuf akka oolu hubadhaa.
- Dhiibbaa jireenyaa ilaalaa — yaanni garmalee hirriba keessan, murtiiwwan keessan, yookiin akkamitti guyyaa guyyaan akka isinitti dhaga'amu mul'inatti bocaa jiraachuu isaa.
Lakki. Kun meeshaa of-madaallii tolaati malee, adda baafannoo kilinikaalaa miti. Rakkoo rumination yookiin yaaddoo kilinikaalaa qabaachuu keessan isinitti himuu hin danda'u — gamaaggama akkasii ogeessa hayyama qabu qofatu taasisuu danda'a. Wanti inni gochuu danda'u suuraa afaan salphaa gamaaggama yaada garmalee afur keessatti isiniif kennuudha, kunis yoo yaanni keessan irra deddeebi'amu xiyyeeffannoo barbaada jettanii yaaddan jalqabbii gaarii ta'a.
Eeyyee, yeroo tokko tokko irra deebi'anii yaaduun baramaadha, akkasumas yeroo baay'ee faayidaa qaba, namoonni yeroo rakkisaa irraa barachuuf ykn gara fuulduraatti karoorfachuuf kan itti fayyadaman kanaani. Yaada garmalee baay'isuun, hiika qorattoonni akka irra deddeebiin yaaduutti qo'atanitti, waan adda ta'e ibsa: yaada irra deddeebiin dhufu kan xumura haaraa tokkollee osoo hin ga'in waanuma duraa irra deebi'ee kaasu, fi kan waan tokko hubatanii irra darbuu isin gargaaruu mannaa hirriba, yeroo, ykn argama keessan isin dhabsiisuu jalqabu.
Bu'aawwan keessan akka odeeffannootti ilaaluun jalqabaa, akka murtii dhumaatti miti. Tarkaanfiin itti aanu kan gaarii ta'e ogeessa yaada irra deddeebiin yaaduu ykn yaaddoo yeroo dheeraa beeku waliin haasa'uu dha. Yaalii Amala Hubannoo (CBT) fi yaaliin yaadaa ol ta'e lamaanuu mala yaada akkanaa kana furuuf gargaaran kanneen deeggarsa qabanidha. Gabaasa gabaabaa qormaata kana irraa argattan marii jalqabaa sanaaf fidaachuun xiyyeeffannoo isaa irratti gargaaruu danda'a.
Wal irra bu'u, garuu tokko miti. Yaada garmalee baay'isuun, ykn irra deddeebiin yaaduun, akkaataa yaadaa irra deddeebiin dhufu kan yaaddoo wajjin, dhiphina wajjin, ykn kophaa isaa namoota guyyaa guyyaan gaarii isaanitti dhaga'amu keessatti mul'achuu danda'uudha. Yaaddoon gara fuulduraatti, gara “maaltu ta'a” gara fuulduraatti akeeka, yommuu irra deddeebiin yaaduun yeroo baay'ee gara duubaatti gara darbeetti deebi'a — qormaanni kun mala lamaanuu damee isaa afuran keessatti ni ilaala.
