Ìdánwò Ọ̀fẹ́ Ìbòjú-Ìwà àti Ìfarapamọ́, Ìbéèrè 12

Ṣé ìbòjú-ìwà jẹ́ ọ̀ràn autism nìkan?

Nínú autism ni a ti ṣèwádìí ìbòjú-ìwà jùlọ, ṣùgbọ́n ó tún máa ń ṣẹlẹ̀ nínú ADHD, àníyàn àwùjọ (social anxiety), àti láàárín àwọn ènìyàn láti inú àwọn ẹgbẹ́ tí a ti yà sọ́tọ̀ tí wọ́n ń ní ìfúnpá láti ṣe bí àwọn yòókù. Bí o bá ní àmì gíga nínú ìdánwò yìí ṣùgbọ́n tí o kò ka ara rẹ sí autistic, àwọn àmì rẹ ṣì tọ́, wọ́n sì ní ìtumọ̀ — iye agbára tí ṣíṣe-bí-ẹni-pé ń ná ni gidi, láìka àyẹ̀wò àrùn sí.

Ṣé ìbòjú-ìwà máa ń burú nígbà gbogbo?

Rárá. Ìbòjú-ìwà díẹ̀ jẹ́ ọgbọ́n àwùjọ tó wúlò — gbogbo ènìyàn ló máa ń yí ìhùwàsí wọn padà díẹ̀ ní àwọn àyíká tó yàtọ̀. Ìṣòro ń dìde nígbà tí ìbòjú-ìwà bá di ti gbogbo ìgbà, tí ó ń kó àárẹ̀ bá ọ, tí kò sì jẹ́ kí o jẹ́ ojúlówó ara rẹ. Ìwádìí tí àwọn ọ̀mọ̀wé ti ṣàyẹ̀wò (peer-reviewed) fi hàn pé ìbòjú-ìwà tó ga ní í ṣe pẹ̀lú àníyàn, ìsoríkọ́, àti àárẹ̀.

Ṣé àwọn obìnrin máa ń bo ìwà wọn mọ́lẹ̀ jù?

Ìwádìí tí àwọn ọ̀mọ̀wé ti ṣàyẹ̀wò fi hàn nígbà gbogbo pé àwọn obìnrin autistic máa ń ní àmì tó ga jù nínú òṣùwọ̀n ìbòjú-ìwà ju àwọn ọkùnrin autistic lọ. Èyí ń kópa nínú bí a ṣe ń pẹ́ láti ṣàwárí autism nínú obìnrin tàbí tí a kò fi ṣàwárí rẹ̀ rárá. Ṣùgbọ́n ìbòjú-ìwà wà láàárín gbogbo akọ-àti-abo, ìwádìí gbòòrò nípa ìfarapamọ́ sì ṣàpèjúwe àwọn ọgbọ́n tí àwọn ènìyàn ń lò káàkiri gbogbo ẹgbẹ́ akọ-àti-abo.

Ṣé ìdánwò ìṣègùn tàbí ti àyẹ̀wò àrùn ni èyí?

Rárá. Ohun èlò ìrònújinlẹ̀ ara ẹni ni èyí, kì í ṣe ìgbéléwọ̀n ìṣègùn, kò sì lè ṣàwárí autism, ADHD, tàbí ohunkóhun mìíràn. Ó dá lórí ìwádìí tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ nípa ìfarapamọ́ — ọgbọ́n mẹ́ta: ìsanpadà, ìbòjú-ìwà, àti ìdàpọ̀mọ́ — ṣùgbọ́n ìrònújinlẹ̀ ni ó ń mú jáde, kì í ṣe àmì ìṣègùn. Bí o bá ní ìbéèrè nípa àyẹ̀wò àrùn, akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ tó ní ìmọ̀ tó yẹ ni ẹni tó tọ́ láti bá sọ̀rọ̀.

Báwo ni èyí ṣe yàtọ̀ sí CAT-Q?

CAT-Q (Camouflaging Autistic Traits Questionnaire) jẹ́ ohun èlò ìwádìí tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀, tí àwọn oníṣègùn àti olùwádìí ń lò lábẹ́ àwọn ipò pàtó. Ìrònújinlẹ̀ oníbéèrè 12 yìí gba àwòkọ́ṣe láti inú ìlànà ọgbọ́n-mẹ́ta kan náà, ṣùgbọ́n KÌ Í ṢE CAT-Q, a kò fìdí rẹ̀ múlẹ̀ fún lílò ìṣègùn, kò sì mú àmì CAT-Q jáde. Kà á sí ìbẹ̀rẹ̀ fún òye ara ẹni — bí o bá fẹ́ òṣùwọ̀n tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀, ìjíròrò pẹ̀lú akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ni ìyẹn.

Kí ni àwọn àmì mẹ́ta mi túmọ̀ sí?

Wọ́n bá ọgbọ́n ìfarapamọ́ mẹ́ta tí ìwádìí ṣàpèjúwe mu. Ìsanpadà ni lílo àwọn ìlànà ìbánisọ̀rọ̀ tí o kọ́ sórí láti bo àwọn nǹkan tí kò wá sí ọ lọ́nà àdáyébá. Ìbòjú-ìwà ni fífi àwọn ìwà àdáyébá pamọ́ ní taratara — dídènà àwọn ìṣípòpadà ìtura-ara (stims), fífi ipá wo ojú ènìyàn. Ìdàpọ̀mọ́ ni yíyí òye ara rẹ padà láti lè wọ̀ mọ́ àwọn yòókù. Àmì gíga nínú èyíkéyìí nínú wọn ń tọ́ka sí ibi tí o lè máa ná agbára àwùjọ jùlọ; kò sí ọ̀kankan nínú wọn tí ó jẹ́ àyẹ̀wò àrùn.

Ṣé ìbòjú-ìwà tó ga léwu?

Kì í ṣe fúnra rẹ̀, ṣùgbọ́n ó ní iye tí ó ń ná. Ìwádìí tí àwọn ọ̀mọ̀wé ti ṣàyẹ̀wò so ìbòjú-ìwà gíga tí ó pẹ́ mọ́ àníyàn, ìsoríkọ́, àti àárẹ̀, nítorí pé ṣíṣe-bí-ẹni-pé láì dáwọ́ dúró ń kó àárẹ̀ báni, kódà nígbà tí ó bá dà bí àṣeyọrí láwùjọ láti òde. Mímọ iye tí ó ń ná kì í ṣe ìdí fún ìpayà — ìsọfúnni ni tí o lè lò láti dáàbò bo agbára rẹ àti, níbi tí ó bá ti láìléwu, láti dín ṣíṣe-bí-ẹni-pé kù.

Ṣé mo lè dín bí mo ṣe ń bo ìwà mi mọ́lẹ̀ kù?

Nígbà púpọ̀, bẹ́ẹ̀ ni — ṣùgbọ́n bíbọ́ ìbòjú máa ń jẹ́ díẹ̀díẹ̀, ó sì dá lórí ààbò; kì í ṣe ìyípadà tí o kàn ń tàn bí iná. Àwọn àyíká kan kò láàbò láti bọ́ ìbòjú, ìyẹn sì jẹ́ ìdíwọ́ gidi, kì í ṣe ìkùnà. Àbájáde rẹ ń fi ibi tí agbára rẹ ń lọ hàn, kí o lè yan àwọn ibi tí kò léwu láti jẹ́ ara rẹ síi; ó ń fúnni ní kókó ìrònújinlẹ̀, kì í ṣe ìwé-ìlànà ìtọ́jú.

Ṣé mo gbọ́dọ̀ jẹ́ autistic kí èyí tó kàn mí?

Rárá. Nínú autism ni a ti ṣèwádìí ìbòjú-ìwà jùlọ, ṣùgbọ́n ó tún ń farahàn nínú ADHD, àníyàn àwùjọ, àti láàárín ẹnikẹ́ni tí ó ń ní ìfúnpá láti ṣe bí àwọn yòókù. Bí o bá ní àmì gíga láìka ara rẹ sí autistic, àbájáde rẹ ṣì ní ìtumọ̀ — iye agbára tí ṣíṣe-bí-ẹni-pé ń ná ni gidi, yálà o ní àyẹ̀wò àrùn tàbí orúkọ-àmì tàbí o kò ní.

Ìdánwò Ìbòjú-Ìwà

Kí o tó bẹ̀rẹ̀

Àwọn òfin àti àkókò

Ìkéde

Ìdánwò Ìbòjú-Ìwà àti Ìfarapamọ́

Kí ni Ìdánwò Ìbòjú-Ìwà?

Ohun tí o yoo ṣé àwárì

Bí Ìbeèrè Tó Sábà Ṣe

Bí a Ṣe Ń Ṣe Iṣẹ́

Dáhùn

Ríí àbájáde

Jìnlẹ̀ sì i

Àwọn Ìbeèrè tó Máa Àbeèrè