Nípa Ìwòye Yìí

Àyẹ̀wò Ìgboyà Láàárín Àwùjọ

20 àwọn ìbeèrèìṣẹ́jú 3Ṣísẹ̀ · Ìlànà tó jẹ́ ríísì

Gbà Àyẹ̀wò Ìgboyà Láàárín Àwùjọ náà Kó sí ìmọ̀ síì nípa ìwòye yìí

Ṣísẹ̀Àbájáde láìpẹ́ · ìṣẹ́jú 3

Kí ni Àyẹ̀wò Ìgboyà Láàárín Àwùjọ?

Àyẹ̀wò yìí ń wo ìgboyà láàárín àwùjọ káàkiri agbègbè mẹ́rin ojoojúmọ́: àníyàn iṣẹ́-ṣíṣe níwájú ènìyàn (bí o ṣe ń ní ìmọ̀lára nígbà tí wọ́n ń wò ọ́ tàbí dá ọ lẹ́jọ́ bí o ṣe ń ṣe nǹkan kan, bí sísọ̀rọ̀ nínú ìpàdé, jíjẹun níwájú àwọn ẹlòmíràn, tàbí ṣíṣe ìdánwò), àníyàn ìbánisọ̀rọ̀ (bí ìjíròrò ṣe ń rí lára rẹ, láti bíbẹ̀rẹ̀ ọ̀kan dé mímú un lọ dé pípàdé ẹni tuntun), ìwà yíyẹra-fún-nǹkan (bí o ṣe máa ń yẹra fún àwọn ipò tí ó lè ru àwọn ìmọ̀lára wọ̀nyẹn sókè tó), àti àwọn àmì ara (ọkàn tí ń lù kìkì, ojú tí ń pọ́n, tàbí ohùn tí ń gbọ̀n tí ó lè farahàn nígbà tí ìfúnpá àwùjọ bá ga sókè). Ìbéèrè ogún, ìṣẹ́jú díẹ̀, àkópọ̀ kan tí o lè lò ní tòótọ́.

Níní ìgbọ̀nrìrì díẹ̀ kí o tó ṣe ìgbékalẹ̀, yíyan oúnjẹ alẹ́ kékeré pẹ̀lú ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́ méjì ju àríyá aláriwo lọ, tàbí nílò ìrọ̀lẹ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ láti gba agbára padà lẹ́yìn ọjọ́ kan tí o lò láàárín àwọn ènìyàn — kò sí èyí tí ó jẹ́ ìṣòro. Ìtìjú àti ìfẹ́ àdáwà jẹ́ àbùdá àkópọ̀ ìwà, kì í ṣe àìsàn: ọ̀pọ̀ ènìyàn jẹ́ onípamọ́ nípa ti ẹ̀dá, wọ́n ń ronú nípa ayé ní inú jù, tàbí wọ́n kàn gbádùn wíwà pẹ̀lú ara wọn, ìfẹ́ yẹn sì ní ìlera, kò sì nílò àtúnṣe. Àìsàn àníyàn àwùjọ (social anxiety disorder) jẹ́ àpẹẹrẹ mìíràn tí ó ṣe pàtó jù: ìbẹ̀rù líle tí kò dáwọ́ dúró ti kí a máa wò ọ́, dá ọ lẹ́jọ́, tàbí dójú tì ọ́, tí ó ń farahàn ní ọ̀pọ̀ ipò, tí ó ń fa ìdààmú gidi, tí ó sì ń dí ọ lọ́wọ́ àwọn nǹkan tí ìwọ ì bá fẹ́ ṣe, bí gbígba ìgbéga tí ó nílò sísọ̀rọ̀ ní gbangba, lílọ sí ìgbéyàwó ọ̀rẹ́ kan, tàbí pípe ẹnì kan lórí fóònù. Ààlà náà kì í ṣe bí o ṣe ń gbádùn wíwà láàárín ènìyàn tó, bí kò ṣe bóyá ìbẹ̀rù ń ti àwọn ilẹ̀kùn tí ìwọ ì bá gbà kọjá.

Ṣ àkáwé síì

Èyí jẹ́ irinṣẹ́ ìṣàrò ara-ẹni, kì í ṣe irinṣẹ́ ìdámọ̀ àìsàn, kò sì lè rọ́pò àyẹ̀wò láti ọwọ́ akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ìlera ọpọlọ tí ó ní ìwé-àṣẹ — oníṣègùn tí ó kúnjú òṣùwọ̀n nìkan ni ó lè ṣe ìdámọ̀ àìsàn àníyàn àwùjọ tàbí àìsàn mìíràn kankan. Bí àbájáde rẹ bá bá ọ mu, ìtọ́jú tí ẹ̀rí ìwádìí ń tì lẹ́yìn jùlọ ni Cognitive Behavioral Therapy (CBT) tí ó dá lórí ìfarahàn (exposure), èyí tí ó ń ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti máa fi ìṣọ́ra àti díẹ̀díẹ̀ dánrawò àwọn ipò tí wọ́n ti ń yẹra fún títí ìbẹ̀rù náà yóò fi pàdánù agbára rẹ̀. Anxiety & Depression Association of America (adaa.org) jẹ́ orísun gidi tí ó ti fìdí múlẹ̀ fún wíwá oníṣègùn-ọkàn, àwọn ẹgbẹ́ ìrànlọ́wọ́, àti ìwé kíkà síwájú sí i bí o bá fẹ́ gbé ìgbésẹ̀ tí ó kàn.

Ohun tí o yoo ṣé àwárì

Ìpele àníyàn iṣẹ́-ṣíṣe rẹ: bí ìbẹ̀rù pé wọ́n ń wò ọ́ tàbí dá ọ lẹ́jọ́ ṣe ń farahàn tó nígbà tí o bá ń sọ̀rọ̀, ṣe ìgbékalẹ̀, tàbí tí wọ́n ń wò ọ́ bí o ṣe ń ṣe nǹkan kan.

Ìpele àníyàn ìbánisọ̀rọ̀ rẹ: bí ìjíròrò ṣe ń rí lára rẹ, láti ọ̀rọ̀ ṣókí pẹ̀lú àjèjì dé mímú ìjíròrò ẹgbẹ́ lọ.

Àwọn àpẹẹrẹ yíyẹra rẹ: bí o ṣe máa ń yẹra fún àwọn ipò tí ó lè ru ìbẹ̀rù àwùjọ sókè tó, àti ohun tí ìyẹn ń ná ọ.

Ẹrù àwọn àmì ara rẹ: ọkàn tí ń lù kìkì, ojú tí ń pọ́n, òógùn, tàbí ohùn tí ń gbọ̀n tí ó lè bá ìfúnpá àwùjọ rìn.

Àkópọ̀ ní èdè tí ó rọrùn káàkiri gbogbo agbègbè mẹ́rẹ̀ẹ̀rin, tí ó wúlò fún ìjíròrò pẹ̀lú oníṣègùn-ọkàn tàbí dókítà, kì í ṣe ìdámọ̀ àìsàn.

Bí Ìbeèrè Tó Sábà Ṣe

Ìbeèrè 1 nínu 20

Àníyàn máa ń bá mi nígbà tí mo bá ní láti sọ̀rọ̀ jáde nínú ìpàdé tàbí ìjíròrò ẹgbẹ́.

19 síì lẹ́yìn èyí · ìṣẹ́jú 3 gbogboDáhùn èyí

Bí a Ṣe Ń Ṣe Iṣẹ́

1
Dáhùn
20 àwọn ìbeèrè, ìṣẹ́jú 3. Adìrò ara — kò sí ìtẹ̀síwájú òwú.
2
Ríí àbájáde
Ìdápadá àkósílẹ̀ rẹ láìpẹ́. Ṣísẹ̀, o le pin, ti a se àkọsílẹ̀ bó ba o pin àbá rẹ.
3
Jìnlẹ̀ sì i
Àbá tó dun ni ó ṣí ìwé ìròpò gbogbo — àwọn ẹ̀ko iṣẹ́, agbára, àwọn òna òpe.

Àwọn Ìbeèrè tó Máa Àbeèrè

Ṣé èyí jẹ́ ìdámọ̀ àìsàn?

Rárá. Àyẹ̀wò yìí jẹ́ irinṣẹ́ ìṣàrò ara-ẹni tí a kọ́ yí agbègbè mẹ́rin tí ó wọ́pọ̀ ti àníyàn àwùjọ ká, kì í ṣe irinṣẹ́ ìdámọ̀ àìsàn. Ó lè tọ́ka sí àwọn àpẹẹrẹ tí ó yẹ láti fiyèsí, ṣùgbọ́n akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ìlera ọpọlọ tí ó ní ìwé-àṣẹ nìkan, bí oníṣègùn-ọkàn, onímọ̀ ìjìnlẹ̀ ọkàn, tàbí dókítà ọpọlọ, ni ó lè ṣe ìdámọ̀ àìsàn àníyàn àwùjọ nípasẹ̀ àyẹ̀wò ìṣègùn kíkún. Ka àbájáde rẹ sí ìbẹ̀rẹ̀ ìjíròrò, kì í ṣe ìdájọ́.

Ṣé mo kàn fẹ́ràn àdáwà ni, àbí àníyàn àwùjọ ni èyí?

Èyí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdàrúdàpọ̀ tí ó wọ́pọ̀ jùlọ, ó sì yẹ láti tú u. Ìfẹ́ àdáwà (introversion) jẹ mọ́ ibi tí o ti ń rí agbára rẹ: àwọn olùfẹ́ àdáwà sábà máa ń fẹ́ràn ẹgbẹ́ kékeré, ìjíròrò ẹni-méjì, tàbí àkókò ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nìkan láti gba agbára padà, kò sì sí èyí tí ó jẹ́ ìṣòro tí a gbọ́dọ̀ yanjú. Àníyàn àwùjọ jẹ mọ́ ìbẹ̀rù: àníyàn tí kò dáwọ́ dúró nípa kí a dá ọ lẹ́jọ́, kí a dójú tì ọ́, tàbí kí a ṣe àyẹ̀wò rẹ fínnífínní, tí ó ń farahàn kódà nínú àwọn ipò tí ìwọ ì bá fẹ́ kópa nínú wọn, tí ó sì ń jẹ́ kí o yẹra fún wọn. Ọ̀nà kan tí ó wúlò láti yẹ ara rẹ wò: olùfẹ́ àdáwà tí ó pa àríyá kan tì sábà máa ń ní ìtura, agbára rẹ̀ sì padà; ẹni tí ó ní àníyàn àwùjọ tí ó pa àríyá kan náà tì sábà máa ń ní ìtura ní àkókò náà ṣùgbọ́n ó tún máa ń ní ìjákulẹ̀, ẹ̀bi, tàbí ìdánìkanwà lẹ́yìn náà, nítorí pé ó fẹ́ lọ. Bí ìnira rẹ bá jẹ mọ́ ìfẹ́ àti agbára ju ìbẹ̀rù àti yíyẹra lọ, ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ pé bí a ṣe dá ọ nìyẹn, pé o jẹ́ onípamọ́ jù, ìyẹn sì dára pátápátá bí ó ti wà.

Kí ni kí n ṣe bí àbájáde bá bá mi mu gidigidi?

Bẹ̀rẹ̀ nípa kíkọ̀ láti bẹ̀rù jù: àmì gíga jẹ́ ìsọfúnni, kì í ṣe ìdájọ́ ayérayé. Ìgbésẹ̀ tí ó dára tí ó kàn ni kíkàn sí oníṣègùn-ọkàn tí ó ní ìwé-àṣẹ, pàápàá ẹni tí ó ń ṣe Cognitive Behavioral Therapy (CBT), nítorí pé CBT tí ó dá lórí ìfarahàn ni ìtọ́jú tí ẹ̀rí ìwádìí ń tì lẹ́yìn jùlọ fún àníyàn àwùjọ. Anxiety & Depression Association of America (adaa.org) ní irinṣẹ́ ọ̀fẹ́ fún wíwá oníṣègùn-ọkàn, àwọn orísun àyẹ̀wò, àti àwọn àwùjọ ìrànlọ́wọ́ ẹlẹgbẹ́ bí o kò bá mọ ibi tí o ti lè bẹ̀rẹ̀. Bí owó tàbí àǹfààní bá jẹ́ ìdíwọ́, ọ̀pọ̀ oníṣègùn-ọkàn ń gba owó tí ó dá lórí agbára ẹni, àwọn ibùdó ìlera ọpọlọ àdúgbò tàbí àwọn ilé-ìwòsàn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ti yunifásítì sì sábà máa ń jẹ́ àṣàyàn olówó-kékeré tí ó yẹ láti wá ní agbègbè rẹ.

Kí ni CBT tí ó dá lórí ìfarahàn (exposure-based CBT)?

Cognitive Behavioral Therapy (CBT) tí ó dá lórí ìfarahàn jẹ́ ọ̀nà tí ó ní ètò tí ó sì ń lọ díẹ̀díẹ̀: pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ oníṣègùn-ọkàn, o máa kọ́ àkàbà àwọn ipò àwùjọ láti èyí tí kò rọrùn díẹ̀ dé èyí tí ó le ní tòótọ́, o sì máa ń dánrawò wọn ní ìgbésẹ̀ kan lẹ́ẹ̀kan, fún àpẹẹrẹ bíbá olùgbowó sọ̀rọ̀ ṣókí, lẹ́yìn náà dídarapọ̀ mọ́ ìjíròrò ẹgbẹ́, lẹ́yìn náà ṣíṣe ìgbékalẹ̀ kúkúrú. Àtúnṣe kọ̀ọ̀kan, tí a ṣe láìléwu tí a sì ń tún ṣe, ń kọ́ ọpọlọ rẹ pé ohun tí o bẹ̀rù, bí ìkọ̀sílẹ̀ tàbí ìtìjú, kì í sábà ṣẹlẹ̀, tàbí pé ó rọrùn láti là á já ju bí ó ṣe rí nígbà tí o ń retí rẹ̀. Iṣẹ́ tí ó lọ́ra tí a mọ̀ọ́mọ̀ ṣe ni, ṣùgbọ́n òun ni ìtọ́jú tí ìwádìí ń tì lẹ́yìn jùlọ fún àníyàn àwùjọ.

Báwo ni èyí ṣe yàtọ̀ sí ìdánwò HSP (Highly Sensitive Person)?

Wọ́n ń wọn nǹkan tí ó yàtọ̀, bí ibi tí wọ́n ti pàdé tilẹ̀ lè dà bí ìdàrúdàpọ̀. Àyẹ̀wò yìí dojú kọ ìbẹ̀rù ìdájọ́: àníyàn nípa ohun tí àwọn ẹlòmíràn yóò rò, àti yíyẹra fún àwọn ipò nítorí àníyàn yẹn. Ìdánwò HSP ń wọn ìmọ̀lára ara àti ti ẹ̀dùn-ọkàn: bí o ṣe ń gba ariwo, ìmọ́lẹ̀, ohùn ẹ̀dùn-ọkàn, tàbí àyíká tí ó kún fún ìgbòkègbodò wọlé lágbára tó, láìka bóyá ẹnikẹ́ni ń dá ọ lẹ́jọ́ sí. Ẹni tí ó ní ìmọ̀lára gíga lè wà ní ìrọ̀rùn pátápátá nínú ìjíròrò ẹni-méjì tí ó dákẹ́ ṣùgbọ́n kí ariwo àríyá ńlá rẹ̀ ẹ́ dànù; ẹni tí ó ní àníyàn àwùjọ lè ní àníyàn nínú ìjíròrò ìdákẹ́jẹ́ẹ́ kan náà nítorí ohun tí ẹnì kejì lè rò. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ń rí ara wọn nínú méjèèjì, ṣíṣe àyẹ̀wò méjèèjì sì lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti rí èwo nínú àwọn olùdarí náà, ìmọ̀lára sí ohun tí ó ń wọlé tàbí ìbẹ̀rù ìdájọ́, ni ó ń ṣe iṣẹ́ púpọ̀ jù.

Ṣé àníyàn àwùjọ jẹ́ ohun tí ó yẹ kí ó tì mí lójú?

Rárá o. Àníyàn àwùjọ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀ràn ìlera ọpọlọ tí ó wọ́pọ̀ jùlọ, àwọn olùwádìí sì fojú díwọ̀n pé ó ń kan ìpín pàtàkì nínú àwọn ènìyàn ní àkókò kan nínú ìgbésí ayé wọn, nítorí náà o kò bàjẹ́, o kò ṣàjèjì, o kò sì dá wà nínú èyí. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àpẹẹrẹ tí ó ṣeé tọ́jú jù nígbà tí a bá kojú rẹ̀, pàápàá pẹ̀lú CBT tí ó dá lórí ìfarahàn. Ìbẹ̀rù láàárín àwọn ènìyàn kò sọ ohunkóhun nípa iyì rẹ, òye rẹ, tàbí bí àwọn ènìyàn ṣe fẹ́ràn rẹ tó; àpẹẹrẹ kan ni tí iṣan-ara rẹ kọ́, èyí tí ó túmọ̀ sí pé ó tún jẹ́ àpẹẹrẹ tí a lè já kúrò nínú rẹ̀ pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ tí ó tọ́.