Qormaata Deebii Miidhaa Xinsammuu
Of-ilaaluu tuuta deebii miidhaa 4 keessatti: yaadatumsa seenan, irraa of qusachuu, jijjiirama miiraa fi yaadaa negaatiivii, fi dammaqiinsa ol'aanaa. Gaaffiiwwan 20, cuunfaa battalaa. Kun meeshaa of-ilaaluuti malee, diagnoosii kilinikaa miti.
Galmeen hin barbaachisu — bu'aan keessan battalumaan mul'ata.
PCL-5 (PTSD Checklist for DSM-5, National Center for PTSD)
- Yaaddannoon hin barbaachifne, suuraan sammuutti dhufu, ykn abjuun nama dhiphisu kan muuxannoo rakkisaa waliin walqabate hammam yeroo akka mul'atu
- Waan ta'e waliin kan walqabatan yaadachiiftota, iddoowwan, yaada, ykn haasawa irraa fagaachuu keessan
- Amantaan gad-aanaan, of-cigaasuun, adda ba'uun, ykn fedhii dhabuun miiraa fi yaada keessan hammam akka jijjiire
- Dammaqina ol'aanaan, salphaatti naasuun, aariin, ykn rakkoon hirribaa fi xiyyeeffannoo hammam akka mul'atu
Lakki. Kun meeshaa of-madaalliiti malee diagnoosii kilinikaalaa miti. Diagnoosiin PTSD kan sirrii ta'e kilinishiyaanii eeyyama qabuun af-gaaffii kilinikaalaa sirna qabuun kan kennamu yoo ta'u, kunis yeroo hammam akka mul'atu, hammam akka turu, fi amalli sun jireenya guyyaa guyyaa hammam akka jeequ madaala — sakatta'iinsi gabaabaan weebsaayitii kana bakka bu'uu hin danda'u.
Muuxannoo rakkisaa yookiin nama dhiphisu booda miirri dhiphinaa uumamuu baramaadha, namoota hedduudhaaf torbanoota jalqabaa keessatti ni salphata. Mallattooleen garee kana keessaa yeroo ji'a tokkoo ol turanii fi dhiphina dhugaa fidan yookiin hojii guyyuu jeequ, ogeessa waliin haasa'uun barbaachisaadha — yeroo dheeraa fi dhiibbaan isaa deebii eegamu kan deeggarsa barbaadu irraa adda baasa, malee mallattoo tokko qofaan miti.
Tarkaanfiiwwan itti aanan kan hojiirra oolan: (1) UK keessatti, GP keessan irraa ergaa gaafachuu dandeessu, yookiin ofii keessaniin NHS Talking Therapies tti yaala miidhaa xiyyeeffateef galmaa'uu dandeessu. (2) US keessatti, ogeessa yaalaa hayyama qabu, miidhaa irratti beekumsa qabu kan PTSD yaaluu keessatti muuxannoo qabu barbaadaa. (3) The National Center for PTSD (ptsd.va.gov) madda of-gargaarsaa fi odeeffannoo yaala ragaa irratti hundaa'e tolaan, hawaasaaf banaa taasisa, duubbee waraanaa osoo hin ilaalin.
EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) yaala caaseffame, ragaa irratti hundaa'e yoo ta'u, ogeessi yaalaa leenji'e kaka'umsa gama lamaanii — yeroo baay'ee sochii ijaa qajeelfamu — gaggeessa, yeroo namni sun yaadannoo dhiphisaa irratti yeroo gabaabaaf xiyyeeffatu, kunis sammuun akka irra deebi'ee hojjetuuf gargaara, kanaaf miirri ulfaataa sun ni salphata. CBT miidhaa irratti xiyyeeffate waliin, yaala PTSD tiif qorannoo guddaa argatee fi bal'inaan gorfamu keessaa isa tokkodha.
