Qormaata Amala Gosa A / Gosa B
Daqiiqaa lama keessatti iskeelii Gosa A–Gosa B irratti eessa akka jirtan hubadhaa. Gaaffiiwwan saffisaa kudha lama waa'ee ariitii, kaka'umsa, dorgomtummaa, fi obsa keessanii isin Gosa A, Gosa B, yookiin walmakaa madaalamaa ta'uu keessan isin kaa'u — ibsa dhugaa waa'ee maal jechuu fi maal jechuu dhabuu sirnichaa waliin.
Galmeen hin barbaachisu — bu'aan keessan battalumaan mul'ata.
Type A/B personality
- Iskeelii Gosa A–Gosa B irratti eessa akka jirtan, bakka dhibbeentaa ifa ta'een ibsame malee akka waan lama qofaatti miti
- Miirri ariifannaa yeroo keessanii hammam akka cimaa ta'e — kaka'umsa ariifachuu, hojii hedduu walcinaa hojjechuu, fi hima namoota biroo xumuruu
- Haalawwan guyyuu hammam gara waan itti dorgomtan yookiin 'moo'attanitti akka jijjiirtan
- Mufannoonni fi turtiiwwan xixiqqoon hammam saffisaan gara obsa dhabuu yookiin aariitti isin geessu — kutaa qorannoon baay'inaan fayyummaa waliin walqabsiisu
Gosa A jechuun akkaataa amalaa kan yeroon ariifachuu, dorgommii, saffisa guddaa, fi obsa dhabuu yookaan aariif goruun ibsamu dha. Gosa B immoo faallaa isaa ibsa: kan caalaatti boqote, saffisa giddu-galeessaa qabu, fi dhiibbaa yeroof deebii laatuun isaa gadi aanaadha. Isaan kun kutaa adda addaa osoo hin taane, itti fufiinsa tokko irratti iddoo lamaan faallaa jiranidha — namoonni baay'een gidduutti argamu fi haala irratti hundaa'uun asii fi achi jijjiiramu.
Akkaataan amala Gosa A yaada dhugaa, kan sirriitti galmaa'e, kan ogeeyyii onnee Friedman fi Rosenman bara 1959 keessa beeksisanidha, akkasumas meeshaaleen qorannoo fudhatama qaban ni jiru — keessattuu Jenkins Activity Survey fi Bortner Rating Scale. Qormaanni gaaffii 12 qabu kun garuu fooyya'iinsa barnootaa kan jalqabaa, kan caaseeffama sanaan kaka'ee hojjetame malee, meeshaa kilinikaalaa yookaan saayikomeetiriidhaan fudhatama argate miti. Inni kan ijaarame of-xiinxaluu saffisaaf malee, dhukkuba adda baasuuf miti.
Kun akeekkachiisa hunda caalaa barbaachisaa ta'edha. Qorannoon jalqabaa bara 1950-70 keessa godhame hariiroo amala Gosa A fi dhukkuba onnee gidduu jiru agarsiiseera, garuu qorannoowwan booda, kanneen gurguddoon yeroo hunda kana hin mirkaneessine. Waliigalteen ammaa akka jedhutti, diinummaan fi aariin yeroo dheeraa — kutaa addaa tokko — balaa fayyaa fida malee, kaka'umsa, galma ga'uu, yookaan hojiin baay'achuun mataan isaanii miti. Kanaafuu qormaanni kun of-xiinxala akkaataa hojii irratti godhamu malee, madaallii yaalaa yookaan balaa onnee miti.
Lamaan keessaa kamtuu hin wayyu. Humni Gosa A oomisha guddaa fi galma ga'iinsaaf kaka'umsa ta'uu danda'a; tasgabbiin Gosa B immoo xiyyeeffannoo, dandamachuu, fi deebii dhiphinaaf laatamuu gadi aanaa deeggara. Akkaataawwan lamaanuu namoota milkaa'oo, fedhii guddaa qaban of keessatti qabatu — garuu saffisa adda addaatiin achi ga'u. Iddoon namoota baay'eef hojjetu gidduu madaalawaa dha, bakka haalli barbaadu irratti hundaa'uun kaka'umsa fi boqonnaa gidduutti jijjiiramuu dandeessan.
