Alábàáṣiṣẹ́ méjì dáhùn “Ní ìgbà púpọ̀” sí gbólóhùn kan nípa ṣíṣètò iṣẹ́ wọn ṣáájú. Ọ̀kan ń kọ ètò ọ̀sẹ̀ kọ̀ọ̀kan sílẹ̀ sórí ìwé. Èkejì ń pa ètò mọ́ sí orí rẹ̀, ó sì ní òkìtì iṣẹ́ tí ó ti pẹ́ jù. Ìdáhùn kan náà, òtítọ́ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Àlàfo yẹn ni ìṣòro pàtàkì tó wà nínú ìgbéléwọ̀n ara ẹni èyíkéyìí, títí kan Ìdánwò Agbára Iṣẹ́, àpilẹ̀kọ yìí sì dá lórí bí àlàfo náà ṣe lè fẹ̀ tó, ìdí tí ó fi ń wáyé, àti bí ẹ ṣe lè lo ìgbéléwọ̀n ara ẹni dáadáa síbẹ̀síbẹ̀.
Ìdí tí ìdáhùn kan náà fi lè túmọ̀ sí ohun ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀
Ìgbéléwọ̀n ara ẹni jẹ́ ìdájọ́, kì í ṣe ìwọ̀n. Nígbà tí ẹ bá ń pinnu bóyá ẹ máa ń ṣe nǹkan kan “ní ìgbà púpọ̀”, ẹ ń fi ara yín wé òṣùwọ̀n kan, ẹ kì í sì í sábà mọ̀ọ́mọ̀ yan òṣùwọ̀n náà. Èyí ni ipa ìpìlẹ̀ àfiwé: àwọn ènìyàn tí ó yí yín ká ni ó ń pinnu òṣùwọ̀n náà.
Ẹ fojú inú wo ẹnì kan tí ó mọ ètò ṣe dé àyè kan, tí ó ń ṣiṣẹ́ nínú ẹgbẹ́ àwọn alábàáṣiṣẹ́ tí wọ́n wà létòlétò lọ́nà tí kò wọ́pọ̀. Láàrin àwọn kàlẹ́ńdà tí a fi àwọ̀ sàmì sí, ó lè fi máàkì tó kéré fún ara rẹ̀ lórí Ìṣètò. Ẹ gbé e lọ sí ẹgbẹ́ kan níbi tí wọ́n ti máa ń ṣàwárí gbèdéke ní ọjọ́ náà gan-an, ẹni kan náà sì lè máa rí ara rẹ̀ bí àwòkọ́ṣe ètò. Ìhùwàsí rẹ̀ kò yí padà; àfiwé ló yí padà. Àwọn ọ̀rọ̀ bíi “nígbà míìrán” àti “ní ìgbà púpọ̀” tún yàtọ̀ láti ẹnì kan sí ẹlòmíràn, nítorí náà àwọn àṣàyàn ìdáhùn pàápàá kì í ṣe ìwọ̀n tó dúró sójú kan.
Èyí jẹ́ ara ìdí tí Ìdánwò Agbára Iṣẹ́ kò fi fi yín wé ẹnikẹ́ni. Kò sí ẹgbẹ́ àfiwé, nítorí náà èsì náà ń ṣàpèjúwe bí ẹ ṣe ṣàpèjúwe ara yín nìkan, pẹ̀lú gbogbo ààlà tí ìyẹn ní. Ohun tí ìdánwò agbára iṣẹ́ jẹ́ ṣàlàyé ohun tí èyí túmọ̀ sí fún kíka àwọn ìpele yín.
Ohun tí ìwádìí lórí ìgbéléwọ̀n ara ẹni sọ, ní èdè tó rọrùn
Àwọn olùwádìí ti ṣe ìwádìí lórí ìgbéléwọ̀n ara ẹni fún ìgbà pípẹ́, àwòrán gbogbogbò sì dúró ṣinṣin bí a tilẹ̀ ń jiyàn lórí àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀. Ọ̀pọ̀ nínú iṣẹ́ yìí dá lórí ẹ̀bùn àti bí ènìyàn ṣe ṣe iṣẹ́ dáadáa tó, kì í ṣe lórí àwọn àṣà ojoojúmọ́, nítorí náà ẹ kà á sí ìkìlọ̀ nípa ìgbéléwọ̀n ara ẹni ní gbogbogbò, kì í ṣe ìdájọ́ lórí ìdánwò kan pàtó.
- Kruger àti Dunning (1999) rí i pé àwọn tí wọ́n ṣe burú jùlọ nínú ìdánwò ọgbọ́n bíi àròjinlẹ̀ àti gírámà sábà máa ń ka iṣẹ́ wọn sí èyí tó dára fíìfíì ju bí ó ṣe rí lọ, nígbà tí àwọn tí wọ́n ṣe dáadáa jùlọ sábà máa ń fi máàkì fún ara wọn tí ó kéré díẹ̀ ju èyí tí èsì wọn yẹ fún. Àpilẹ̀kọ wa lórí ipa Dunning-Kruger ṣàlàyé àpẹẹrẹ yẹn ní kíkún.
- Àtúnyẹ̀wò kan tí Dunning, Heath àti Suls (2004) ṣe, tí ó wo ẹ̀ka ìlera, ẹ̀kọ́ àti ibi iṣẹ́, parí èrò sí pé èrò àwọn ènìyàn nípa ọgbọ́n tiwọn sábà máa ń ní ìbátan díẹ̀ péré pẹ̀lú bí wọ́n ṣe ń ṣe iṣẹ́ ní ti gidi.
- Àkópọ̀ ọ̀pọ̀ ìwádìí tí Zell àti Krizan (2014) ṣe rí i pé àwọn ènìyàn ní òye díẹ̀ nípa ẹ̀bùn wọn lóòótọ́, ṣùgbọ́n ìwọ̀nba ni, ó sì yàtọ̀ láti ẹ̀ka kan sí òmíràn.
- Ìtúpalẹ̀ àkópọ̀ ìwádìí kan tí ó ṣáájú, tí Mabe àti West (1982) ṣe, rí i pé bí ìgbéléwọ̀n ara ẹni ṣe bá ìwọ̀n láti òde mu yàtọ̀ síra gidigidi, àti pé wọ́n bá ara wọn mu jù nígbà tí àwọn ènìyàn retí pé a ó fi ìdáhùn wọn wé ohun gidi kan.
Kò sí èyí tí ó sọ pé ìgbéléwọ̀n ara ẹni kò wúlò. Ohun tí ó sọ ni pé wọ́n máa ń ní àìpéye nínú, wọn kì í sì í ṣeé gbára lé tó nígbà tí kò sí ohun tí yóò ṣàyẹ̀wò ìdáhùn náà láéláé. Ó tún bọ́gbọ́n mu láti retí òye tó pọ̀ jù nínú iṣẹ́ tí ẹ ti ń mọ èsì iṣẹ́ yín kíákíá tí ó sì ṣe kedere, nítorí pé gbèdéke tí ẹ kò pàdé ṣòro láti má rí, ju nínú iṣẹ́ tí èsì náà kò ti ṣe kedere.
Àwọn ìfúnpá mẹ́ta tí ó máa ń yí ìgbéléwọ̀n ara ẹni lẹ́nu iṣẹ́ sí ẹ̀gbẹ́ kan
- Ìfẹ́ láti dára lójú àwùjọ. Ọ̀pọ̀ wa fẹ́ kí a dà bí ẹni tó mọṣẹ́, kódà lójú ara wa. Ó rọrùn láti ṣe àsọdùn lórí àwọn àṣà tí ó dún bí ohun ìyìn (“Mo máa ń ṣètò ṣáájú”) ju lórí àwọn tí ó dún bí ohun tí kò lárinrin lọ.
- Ìdúróṣinṣin ìdáhùn. Ní kété tí ẹ bá ti dáhùn “Ní ìgbà púpọ̀” ní ìgbà díẹ̀ léraléra, ìdáhùn tó kàn máa ń fà sí ọ̀nà kan náà. Àwọn olùwádìí tí wọ́n ń ṣe ìwádìí lórí ẹ̀tanú tí ó wá láti ọ̀nà ìwádìí kan náà (Podsakoff àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀, 2003) tọ́ka sí i pé nígbà tí ẹnì kan bá pèsè gbogbo ìsọfúnni, ní ọ̀nà kan náà àti ní àkókò kan náà, àwọn ipa tí ó wọ́pọ̀ bíi ìfẹ́ láti dára lójú àti ìfẹ́ láti dà bí ẹni tí kì í yí padà lè nípa lórí ìdáhùn. Àwọn gbólóhùn tí a kọ lọ́nà òdìkejì jẹ́ ọ̀nà ìdáàbòbò kan: nínú Ìdánwò Agbára Iṣẹ́, fífi àmì sí “Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ nígbà gbogbo” láti òkè dé ìsàlẹ̀ kò ní mú máàkì pípé jáde. Èyí dí àpẹẹrẹ kan pa. Kò mú ìfẹ́ láti dára lójú kúrò.
- Ohun tó ṣẹlẹ̀ kẹ́yìn. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó ṣẹ̀ṣẹ̀ wáyé ló rọrùn jùlọ láti rántí. Ọ̀sẹ̀ méjì tó kọjá tí ó le koko lè yí bí ẹ ṣe ń wo ọdún tó kọjá padà, iṣẹ́ àkànṣe tó dára gan-an ní oṣù tó kọjá sì lè ṣe òdìkejì rẹ̀.
Ìdí tí ìgbéléwọ̀n ara ẹni fi ṣì wúlò
Ìdáhùn òtítọ́ sí “ṣé ó péye?” ni “lápá kan, ẹ kò sì lè mọ apá wo láti inú”. Ìyẹn dún bí ohun tó ń mú ọkàn rẹ̀wẹ̀sì, ṣùgbọ́n ibẹ̀ ni ìwúlò rẹ̀ ti bẹ̀rẹ̀. Ìgbéléwọ̀n ara ẹni máa ń sọ àwòrán àdáni tí kò ṣe kedere di èyí tí a fi hàn gbangba, àwòrán tí a fi hàn gbangba sì ṣeé ṣàyẹ̀wò, ṣeé tako, ó sì ṣeé fi wéra.
Ọ̀pọ̀ nínú ìwúlò rẹ̀ ni pé ó ń ṣí ìjíròrò sílẹ̀. Bí ẹ bá fi Lágbára fún ara yín lórí Ìbánisọ̀rọ̀, tí alábàáṣiṣẹ́ kan sì sọ pé òun sábà máa ń ní láti ní kí ẹ tún kókó ọ̀rọ̀ yín sọ, ẹ ti rí ohun kan tí ọ̀rọ̀ ìpele náà tàbí ọ̀rọ̀ alábàáṣiṣẹ́ náà kò bá ti fi hàn lọ́tọ̀ọ̀tọ̀. Àlàfo tó wà láàrin àwòrán tiyín àti ti ẹlòmíràn jẹ́ ìsọfúnni. Dídárúkọ àwọn ìhùwàsí pàtó, bíi “Mo máa ń ṣàyẹ̀wò pé ọ̀rọ̀ mi yé àwọn ènìyàn”, tún ń fún yín ní ohun tí ẹ lè máa ṣọ́, èyí tí “Mo mọ ọ̀rọ̀ sọ dáadáa” kò lè ṣe láéláé. Bákan náà ni ṣáájú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò: bí ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò tó dá lórí agbára iṣẹ́ ṣe ń ṣiṣẹ́ fi hàn bí àwòrán ara ẹni tí kò tíì dán ṣe ń di àpẹẹrẹ tí ẹ lè lò.
Ọ̀nà mẹ́ta láti ṣàyẹ̀wò ìgbéléwọ̀n ara yín
- Ẹ wá ẹ̀rí. Fún agbára iṣẹ́ yín tó ga jùlọ àti èyí tó kéré jùlọ, ẹ kọ ìṣẹ̀lẹ̀ pàtó méjì tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ wáyé sílẹ̀, pẹ̀lú déètì rẹ̀ ní ìfojúbù. Bí èsì Lágbára kò bá ní ìṣẹ̀lẹ̀ kankan tí ẹ lè rántí, ẹ kà á sí ìbéèrè dípò èsì. Bí èyí tó kéré bá ní àwọn àpẹẹrẹ tí ẹ ti gbàgbé, ó yẹ kí ẹ mọ ìyẹn pẹ̀lú.
- Ẹ bi alábàáṣiṣẹ́ kan. Ẹ yan ẹnì kan tí ó ti rí yín níbi iṣẹ́, kí ẹ sì béèrè ìbéèrè tí ó ṣòro láti fi ọ̀rọ̀ dídùn lásán dáhùn: “Ìgbà wo ni o rí mi kẹ́yìn tí mo parí ọ̀rọ̀ kan títí dé òpin kíákíá, ìgbà wo sì ni o rí mi kẹ́yìn tí mo jẹ́ kí ọ̀rọ̀ kan wà láìparí?” Ẹ fetí sílẹ̀ láìgbèjà ara yín. Èrò ẹnì kan jẹ́ èrò ẹnì kan ṣoṣo, nítorí náà ẹ bi ènìyàn méjì bí ẹ bá lè ṣe é.
- Ẹ tún ara yín wọ̀n lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ mẹ́rin. Ẹ kọ àkọsílẹ̀ kúkúrú ní Ọjọ́ Ẹtì kọ̀ọ̀kan nípa ìgbà kan tí agbègbè kọ̀ọ̀kan wáyé, lẹ́yìn náà kí ẹ tún ṣe Ìdánwò Agbára Iṣẹ́. Ọ̀sẹ̀ mẹ́rin gùn tó fún àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ gidi láti wáyé, ó sì kúrú tó láti rántí. Bí èsì bá yí padà, ẹ wo àkọsílẹ̀ yín kí ẹ tó pinnu bóyá àṣà yín ló yí padà tàbí àfiyèsí yín nìkan. Méjèèjì wúlò; ohun ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ni wọ́n.
Lílo èsì láìgbára lé e jù
Òfin kan tó ṣeé lò: bí èsì kan bá ṣe yà yín lẹ́nu tó, ní ọ̀nà èyíkéyìí, bẹ́ẹ̀ ni ó ṣe yẹ fún àyẹ̀wò tó kí ẹ tó gbé ìgbésẹ̀ lé e lórí. Èsì gíga tí ó yani lẹ́nu ń rọ̀ yín láti wá ẹ̀rí. Èsì kékeré tí ó yani lẹ́nu ń rọ̀ yín láti béèrè bóyá ẹ fi ara yín wé ẹgbẹ́ kan tí ó lágbára lọ́nà tí kò wọ́pọ̀, tàbí bóyá ọ̀sẹ̀ burúkú kan ṣoṣo ló wà lọ́kàn yín.
Ọ̀nà yòówù tí ó gbà, ẹ má ṣe sọ ju ohun tí èsì náà fi hàn lọ. Ìdánwò Agbára Iṣẹ́ lórí JobCannon ń fi bí ẹ ṣe ṣàpèjúwe àwọn àṣà tiyín hàn; kò wọ̀n ọgbọ́n iṣẹ́ gidi, kò sì lè sọ tẹ́lẹ̀ bóyá ẹ ó ṣàṣeyọrí lẹ́nu iṣẹ́. Fún apá ọgbọ́n iṣẹ́ nínú àwòrán náà, Ìwádìí Ọgbọ́n ni ọmọ ìyá rẹ̀ tó súnmọ́ ọn jùlọ. Fún àwọn òfin gbogbogbò lórí bí a ṣe ń fi òtítọ́ díwọ̀n ọgbọ́n iṣẹ́, ẹ wo bí ẹ ṣe lè fi òtítọ́ gbéléwọ̀n ìpele ọgbọ́n iṣẹ́ yín, nígbà tí ẹ bá sì ti yan agbègbè kan láti ṣiṣẹ́ lé lórí, ẹ gbé agbára iṣẹ́ kan ró ní ọjọ́ 30.