Of-madaalliin akkaataa isin itti of ilaaltan isinitti hima. Qabxiin seenaa hojii ykn yaadni madaallii raawwii hojii garuu waan gootan agarsiisuu qaba. Lamaan isaanii walqabatu, sababni isaas suuraan gahumsaa keessan amaloota seenaa keessan keessatti barbaaddan isinitti agarsiisuu danda'a, garuu nama biraa kan amansiisu gosa hima lammaffaa qofa. Qajeelfamni kun gahumsoota ja'an hundaaf lakkoofsa tokkollee osoo hin uumin akkamitti akka barreessitan agarsiisa.
Madaalliin daawwitii dha, qabxiin seenaa hojii immoo ragaa dha
Sakatta'iinsonni qorannoo namoonni danda'ummaa mataa isaanii hammam sirriitti akka madaalan ilaalan, kan akka walitti qabiinsa qorannoowwan hedduu kan Zell fi Krizan, ilaalchi ofii fi safarri alaa hamma giddu-galeessaa qofa akka walsiman argu. Kun ofitti amanuu dhiisuuf sababa miti. Waan dubbisaan mirkaneessuu danda'u qabachuuf sababa dha.
Jechi sadarkaa Qormaata Gahumsaa irraa argamu mirkanaa'uu hin danda'u. Inni ibsa mataa keessanii karaa ja'aan hammam irra deddeebiin akka hojjettanii ti, qormaata JobCannon kaffaltii malee, qormaata danda'ummaa hin taanee fi meeshaa qorannoon mirkaneesse hin taane irraa kan dhufe. Himni waan gootan, eenyuuf akka gootan fi maaltu akka ta'e ibsu mirkanaa'uu danda'a. Hojiin suuraa gahumsaa keessanii yaadannoo keessan keessaa eessatti akka qotattan yaada kennuu dha; hojiin qabxii seenaa hojii immoo waan qotattanii baaftan qabachuu dha.
Amala, haala, bu'aa
Qabxiin seenaa hojii ykn himni madaallii cimaan kamiyyuu kutaalee sadii qaba: amala (waan gootan, gochaan kan jalqabu), haala (eessatti, eenyuuf, dhiibbaa akkamii jalatti) fi bu'aa (maaltu jijjiirame, ykn namni tokko booda waan duraan hin dandeenye maal gochuu danda'e).
- Maqaa malee ragaa miti: “Dandeettii walqunnamtii olaanaa.”
- Amala, haala, bu'aa: “[Garee] tiif yaadannoo haala hojii torbanii barreesse, waan xumurame, waan dhaabate fi eenyutu murteessuu akka qabu kan hammate; [bu'aa eeruu dandeessan].”
Wanti golboo keessa jiru kamiyyuu bakka qabataa bal'ina dhugaa mataa keessaniitiin bakka buufamu dha. Bu'aaf lakkoofsa dhugaa yoo hin qabaanne, hin tilmaaminaa. Bakka isaa dhugaa salphaa fayyadamaa (eenyutu irratti hirkate, hammam akka ture, maaltu ta'uu dhiise) ykn kutaa bu'aa sana haqaatii amala sana qabadhaa.
Gahumsoota ja'a, qabxiilee ja'a, sararoota madaallii ja'a
Kunneen unkaalee dha. Qabduun hundi kan isin waan dhugaa tokkoon guuttan dha, [lakkoofsi] kamiyyuu immoo lakkoofsa galmee mataa keessanii irraa argame jechuu dha, kan biraa miti.
- Walqunnamtii. Seenaa hojii: “[Garee] tiif yaadannoo haala hojii torbanii barreesse, waan xumurame, waan dhaabate fi eenyutu murteessuu akka qabu kan hammate; [bu'aa eeruu dandeessan].” Madaallii: “Dabarsa hojii keenyaa afaan irraa gara barreeffamaatti jijjiire ([fakkeenya, guyyaa]). Yeroon ariifadhu ammallee cuunfaa nan dabarsa, kanaaf unka tokko qabachaa jira.”
- Rakkoo Furuu. Seenaa hojii: “[Rakkoo irra deddeebi'u] [waan walbira qabdan] walbira qabuun hanga [sababa] tti hordofee, [gocha] n sirreesse; [waan ta'uu dhiise].” Madaallii: “[Dhimma] irratti waan tokko jijjiiruu dura waan beeku fi waan tilmaamu barreesse ([bu'aa]). Itti aansee [nama] dafee hirmaachisuu barbaada.”
- Hoggansa fi Ofiin Jalqabuu. Seenaa hojii: “[Hojii abbaa hin qabne] itti gaafatamummaa fudhadhee, namoota [lakkoofsa] f abbaa fi guyyaa murteessee, hanga xumuramutti hordofe.” Madaallii: “Yeroo namni tokkollee hin ramadamne [pirojektii] qindeesse ([waan ta'e]). Hojii qabadhee turuu mannaa dabarsuu irratti fooyya'uu barbaada.”
- Karoora fi Qindaa'ina. Seenaa hojii: “[Pirojektii] guyyaa xumuraa [guyyaa] irraa duubatti gara tarkaanfiiwwan guyyaan isaanii murtaa'eetti karoorsee, [tarkaanfii duubatti hafaa ture] dursee beeksisee, [maal fi yoom] dhiyeesse.” Madaallii: “Karaa isa guddaa sirriitti nan karoorsa, addaan kutiinsa garuu gadi nan lakkaa'a. [Pirojektii] tiif [hirkattummaa] dura yeroo dabalataa itti dabale ([bu'aa]).”
- Jijjiiramaaf Of Sirreessuu. Seenaa hojii: “Yeroo [jijjiirama], beeksisa gabaabaan [naannoo haaraa] fudhadhee, [meeshaa ykn adeemsa] baradhee, [hojii jiru] sagantaa isaa irratti eege.” Madaallii: “Yeroo dursi hojii [guyyaa] socho'e, guyyuma sana tarreeffama koo irra deebi'ee tartiibessee [namootaaf] maaltu isaaniif akka jijjiirame nan hime ([bu'aa]).”
- Hojii Garee. Seenaa hojii: “[Gahee] wajjin [kaayyoo waloo] irratti hojjedhee, yeroo [yeroo] hojii [hiriyaa hojii] uwwisee, qoodinsa [hojii] kan hanga [guyyaa] tti ture irratti waliigale.” Madaallii: “Ani fi [hiriyaan hojii] [mata duree] irratti walii hin galle; ani [waan gootan] ([bu'aa]). Gargaarsa dafee gaafachuu shaakalaa jira.”
Bakka qabattoota, tilmaama miti
- Qabduu hunda waan eeruu dandeessan irraa guutaa: imeelii ergame, tikeetii, galmee kaalaandarii, madaallii durii, yaadannoo hiriyaa hojii.
- Lakkoofsa sana yoo argachuu baattan, lakkoofsa sana haqaa, hima sana miti. Dhugaa salphaa beektan qabadhaa.
- Ol hin guutinaa. Tilmaamuun yoo isin barbaachise, “gara” jedhaatii dubbisaan akkamitti akka lakkoofte yoo gaafate ittisuu akka dandeessan mirkaneeffadhaa.
- Gahumsa tokkoof waan murtaa'e tokkollee yoo hin yaadanne, dhiisaa. Kun hammam irra deddeebiin dhugumaan akka itti fayyadamtan waa tokko isinitti himuu danda'a, shaakalli ji'a tokkoo hordofame immoo fakkeenyota dhugaa barreessitan isiniif kennuu danda'a.
Jechoota filatamoo fi himannaa mirkaneessuu hin dandeenye
Gochoota salphaa gocha tokko maqaa dhahan filadhaa: barreesse, geggeesse, hundeesse, waliigale, irra deebi'ee karoorse, dabarse, hordofe, ol dabarse, qindeesse, barsiise, gaafate. Maqaalee salphaas filadhaa: abbaa, guyyaa, tarreeffama sakatta'iinsaa, dabarsa hojii.
Waan dubbisaan “akkamitti beektu?” jedhee yoo gaafate deeggaruu hin dandeenye kamiyyuu irraa of eeggadhaa:
- Maqaalee amala hin qabne: “nama walqunnamtii olaanaa”, “hogganaa uumamaan”, “miseensa garee cimaa”.
- Sadarkaa walbira qabiinsaa: “raawwataa isa olaanaa”, “isa garee keessaa caalu”, namni tokko yoo galmeessee hin jiraanne.
- Sadarkaa ykn dhibbeentaa Qormaata Gahumsaa keessanii, kan of-madaallii ta'ee fi mirkaneessa alaa tokkollee hin qabne.
- Jechoota guutuu: “yeroo hunda”, “gonkumaa”, “marsaa hundatti”.
- Bu'aa garee kan kan keessan qofa jettan. Waan isin gumaachitan himaa.
Bifa fi jechoota ijoo beekuuf, seenaa hojii ATS wajjin walsimu maaltu akka godhu ilaalaa. Kutaa dandeettiitiif, Odiitii Dandeettiiwwanii irraa tarreeffama waan gochuu dandeessanii argattu.
Madaallii raawwii hojii keessatti: gahumsoota lama ykn sadii fi hanqina dhugaa tokko
Of-madaalliin ja'an hunda hin barbaachisu. Isaan lama ykn sadan gaheen keessanii fi dursi hoogganaa keessanii caalaatti tuqan filadhaa. Tokkoon tokkoon isaaniitiif, amala, haala fi bu'aa kennaa, achiis waan itti aansitanii gochuu barbaaddan irratti sarara tokko. Hanqina dhugaa tokko dabalaa; nama waggaa keessan arge biratti, kaan amanuu salphisa.
Yoo dandeessan, gahumsa isin caalaatti shakkitan irratti hoogganaa keessan ykn hiriyaa hojii tokko ilaalcha tokko gaafadhaa. Bakka ilaalchi isaanii of-madaallii keessan irraa adda ta'etti, garaagarummaan sun kutaa faayidaa qabu dha. Suuraan gahumsaa keessan kan Qormaata Gahumsaa irraa argame bakka haasaa sana itti jalqabdan malee qabxii ittisuu qabdan miti. Barreeffamni hiriyaa isaa, deebii cimina fi dadhabinaa suuraa gahumsaa keessan irraa, bifa sagaleedhaan dubbatamu ilaala.