JobCannon

Sakatta'iinsa Gaddaa, Of-ilaaluu Gaaffii 16 Tolaa

Gaddi yeroo daangeffame hin qabu. Of-ilaaluu gaaffii 16 salphaa kan hawwii, irraa fagaachuu, fi eenyummaa erga gaddi mudatee asitti. Meeshaa of-ilaaluuti malee, diagnoosisi yaalaa miti.

Gaaffiiwwan 16daqiiqaa 2
Qormaata kana fudhadhaa
Waan bu'uuraa

Sakatta'a Gadda Keessanii maali?

Sakatta'iinsi kun gadda dameewwan shan keessatti ilaala: hawwii cimaa yookiin fedhii nama du'eef qabaachuu, erga gaddi mudatee as eenyummaa yookiin gahee keessan irratti jeequmsa uumamuu, yaadachiisota, iddoowwan, namoota, qabeenya, kanneen gadda sana haala cimaadhaan deebisan irraa fagaachuu, jireenya gara fuulduraa hiika qabu yaaduu yookiin keessatti hirmaachuu irratti rakkinni jiraachuu, fi erga gaddi mudatee as miira dhabuu yookiin namoota amanuu irratti rakkinni jiraachuu. Akkasumas erga gaddi mudatee yeroo hammamii akka ta'e gaafata, sababni isaas haalli sun deebii tokko kamiyyuu caalaa barbaachisaadha: hawwiin cimaan walfakkaataan gadda jalqabaa keessatti guutummaatti eegamuu danda'a yookiin, ji'oota fi waggoota booda, gaddi amala jabaa fi caccabaa keessa akka seene agarsiisa.

Itti fufaa dubbisaa

Gaddaaf yeroon murtaa'aan hin jiru, akkasumas nama hundaaf haala adda addaatiin mul'ata kunis hariiroo, haala gaddaa, fi nama gaddaa irratti hundaa'a. Sakatta'iinsi kun karaa sirrii hin taaneen yookiin yeroo sirrii hin taaneen gaddaa akka jirtan isinitti himuuf miti. Inni kan jiru gadda socho'uu fi jijjiiramuu itti fufu, yeroo ammayyuu miidhu, fi gadda caccabee, kan ogeeyyiin yaalaa gadda dheerataa jedhaniin gidduu jiru adda baasanii hubachuuf gargaara. Addummaan kun addatti waa'ee yeroo fi hammaati, malee nama du'e sana hammam akka jaallatan miti: mallattooleen kunniin akka yaaddoo yaalaa ta'anii fudhatamuuf, ga'eessota keessatti erga gaddi mudatee ji'a 12 yookiin sanaa ol yoo turan (ijoollee fi dargaggootaaf ji'a 6) fi haala sanaaf kan eegamu irra darbee yoo argame qofa.

Sakatta'iinsi kun meeshaa of-ilaaluuti malee, meeshaa diagnoosisi miti, akkasumas madaallii ogeessa eeyyama qabuun kennamu hin bakka bu'u. Gaafannoo abbummaa qabu tokko irrattis hin ijaaramne, akkasumas diagnoosisi isiniif kennuuf hin yaalu. Yoo bu'aan keessanii fi yeroon keessan lamaanuu amala caccabaa agarsiisan, tarkaanfiin itti aanu gaariin teraapistii gadda keessatti muuxannoo qabu, keessattuu kan addatti yaala gadda dheeratee yookiin walxaxaa beeku argachuudha. Yoo gaddi keessan dhihoo ta'e, deeggarsi itti fufaan, hiriyaa, garee deeggarsaa, yookiin gorsaa gaddaa irraa argamu, yaaddoo yaalaa tokko maleeyyuu gargaaruu danda'a.

Waan argattan

Waan qormaatni kun mul'isu

Hawwiinii fi fedhiin nama dhabdan sanaaf qabdan hammam ciminaan ammayyuu akka mul'achaa jiru, fi kunis erga gaddi mudatee yeroo ture waliin akkam akka wal bira qabamu ilaalaa.
Jeequmsa eenyummaa irratti hubannoo argadhaa — miirri gahee keessanii, hiriyaa gaa'elaa, maatii, ijoollee, hiriyaa, erga gaddi mudatee as tasgabbii dhabuu isaa.
Amala irraa fagaachuu keessan hubadhaa — yaadannoo, iddoowwan, namoota, yookiin qabeenya nama du'e sana waliin walqabatan irraa hammam akka of fageessitan.
Fuuldura hiika qabu yaaduun deebi'ee akka danda'amu isinitti dhaga'amuu jalqabuu isaa, yookiin ammallee akka waan hin danda'amneetti isinitti mul'achuu isaa hubadhaa.
Erga gaddi sun isin mudatee kaasee miirri keessan duuduu yookiin namoota amanuun rakkisaa ta'uun muuxannoo keessan keessatti argamuu isaa ilaalaa.
Cuunfaa afaan salphaa fi yeroo irratti hundaa'e fudhadhaa — yoo barbaaddan gorsaa gaddaa yookiin ogeessa yaalii waliin marii jalqabuuf akka ka'umsaatti isin gargaara.

  • Lakki. Kun meeshaa of-ilaallii tolaati, diagnoosisi kilinikaalaa miti. Yaada fayyaa keessatti Rakkoo Gadda Dheeratee (Prolonged Grief Disorder) qabaachuu keessan isinitti himuu hin danda'u — madaallii akkasii kan kennuu danda'u ogeessa eeyyama qabu qofa, madaalliin sunis yeroo gaddi sun isin mudatee hammam akka ture irratti hundaa'a. Wanti inni gochuu danda'u, gaddi ammaan tana akkamitti isin keessatti mul'achaa akka jiru suuraa afaan salphaatiin isiniif kennuudha.

  • Yeroon tokko nama hundaaf hin hojjetu. Gaddi sagantaa murtaa'e hin qabu, akkasumas hariiroo, haala gaddi sun itti uumame, fi nama gaddaa jiru irratti hundaa'ee garaagarummaa qaba. Sakatta'insi kun waa'ee yeroo gaddi sun isin mudatee erga turee kan gaafatuuf, bu'aan keessan haala isaa keessatti akka ilaalamuufi malee, yeroo murtaa'e waliin madaalamuuf miti.

  • Gonkumaa akkas jechuu miti. Gaddi akka yaaddoo kilinikaalaatti kan ilaalamu yeroo baay'ee mallattooleen ciccimoon ga'eessotaaf ji'a 12 yookiin isaa ol (ijoollee fi dargaggootaaf ji'a 6) yoo turaniidha. Gaddi dhiheenya uumame irratti qabxii ol'aanaa argachuun, gaddi sun hammam haaraa fi guddaa akka ta'e agarsiisa malee, amala ciccimee miti — sakatta'insi kun kan qophaa'e gaddi dhiheenya uumame akka gadda cimaatti akka hin lakkaa'amne gochuunidha.

  • Lakki. Karaan gaddaa sirrii hin taane hin jiru. Sakatta'insi kun kan jiraateef, gaddi yoom kilinikaalaan ciccimuu akka danda'u hubachuuf gargaaruufi, kunis amala dhugaa, beekamaa fi yaalamuu danda'uudha malee, namni tokko hammam cimaa yookiin yeroo dheeraaf akka gaddu murteessuuf miti. Gaddi cimaan akkasii hir'ina amalaa miti, akkasumas safartuu nama dhabdan sana hammam akka jaallattan agarsiisu miti.

  • Sababni isaas ogeeyyiin yeroo dheerina malee, hamma cimaa isaa qofa hin ilaalan: mallattooleen yaaddoo kilinikaalaa agarsiisuu isaanii dura, ga’eessota keessatti erga namni du’ee yoo xiqqaate ji’a 12f (ijoollee fi dargaggootaaf ji’a 6f) turuu qabu. Odeeffannoo kana malee, deebiin gaddaa cimaa ta’ee garuu dhiyeenya uumame akka waan gadda jalqabaa keessatti eegamuutti osoo hin taane, akka rakkootti sirriitti hubatamuu dhiisuu danda’a.

  • Bu'aawwan keessan akka odeeffannootti fudhadhaa jalqabaa, akka murtii dhumaatti miti. Yoo gaddi sun erga uumamee waggaa tokko yookiin isaa ol ta'e (ijoollee yookiin dargaggootaaf ji'a jaha) fi ciminnisaa hin jijjiiramne ta'e, tarkaanfiin itti aanu cimaan ogeessa yaalii gadda irratti muuxannoo qabu, keessattuu kan yaalii gadda dheeratee yookiin cimaa beeku waliin mari'achuudha. Yoo gaddi keessan kan dhiheenyaa ta'e, deeggarsi itti fufiinsa qabu, hiriyaa, garee deeggarsaa, gorsaan gaddaa, yaaddoo kilinikaalaa maleeyyuu isin gargaaruu danda'a.

Amma Sakatta'a Gadda Keessanii fudhadhaa

Ibsa dhuunfaa Sakatta'a Gadda Keessanii keessanii argadhaa. Gaaffiiwwan 16 · daqiiqaa 2.

Qormaata kana fudhadhaa
Kan walqabatu

Qormaatawwan walqabatan

Madaallii Of-MararfannaaSakatta'a Dhiphina SammuuOf-Madaallii YaaddooSakatta'a PTSDQormaata Of-Kabajaa