Ogummaa Miiraa Bilchaataa
Ilaalcha lafa qabate, yaada walxaxaa, jiraachuu tasgabbaa'aa
Piroofayiliin bilchina miiraa keessanii guddina sadarkaa bilchaataa agarsiisa, ilaalcha dhugaa ijaarrattaniittu, walfaallaa osoo furmaata hin barbaadin qabachuu dandeessu, fi murtoo re'aaktivitii irraa osoo hin taane gatiiwwan irraa murteessitu.
Ogummaan miiraa bilchaataan akkasitti mul'ata: ilaalcha fudhachuu cimaa, shakkii waliin mijaachuu, bu'aa yeroo dheeraa arguu danda'uu, fi rakkoo qabachuu keessatti nagaa qabaachuu. Miira gadi fageenyaan isinitti dhaga'ama garuu murtoo akka isin hoogganan hin heyyamtan. Miidhaa warra kaanii osoo ofitti hin fudhatin qabachuu dandeessu. Of ittisuun keessan ni xiqqaata, ilaalcha adda addaa beekuuf caalaatti hawwitu, fi ofii keessaniifis ta'e hir'ina warra kaaniif dhiifama gootu. Kun waa'ee mudaa dhabuu miti; waa'ee lafa qabachuu ti. Sadarkaa kanatti, qormaatni keessan guddina miiraa osoo hin taane, amanamummaa itti fufsiisuu fi ogummaa gadi fageessuu yadda walxaxinni dabalaa deemu. Isin haala namoota biroo gorsuu fi hubannoo dhugaa irraa hoogganuu keessa jirtu.
Ciminoota
- Hubannoo dhugaa ilaalcha hedduu
- Shakkii fi wanta hin beekamne waliin mijaachuu
- To'annoo miiraa cimaa fi dandamachuu
- Yaada yeroo dheeraa fi gammachuu tursuu
- Dandeettii miidhaa warra kaanii osoo itti hin murteessin qabachuu
Bakkeewwan guddinaa
- Humna miiraa guddina warra kaaniif barbaachisu salphaatti tilmaamuu danda'uu
- Yoo baay'ee lafa qabattan adda ba'uu balaa qaba
- Ilaalcha haaraa ykn jijjiirama ija jabinaa waliin rakkinni jiraachuu danda'a
- Naannoo jeequmsa qabu kan tasgabbii keessan hawwu keessatti rakkachuu dandeessu
- Yoo itti gaafatamummaa warra kaanii baay'ee fudhattan balaa dadhabbii guddaa qaba
Akaakuu keessan kanneen wajjin qooddattu
Namoota beekamoo piroofaayilii walfakkaataa qaban
Fred Rogers
Barsiisaa fi falmaa ijoollee. Ogummaa miiraa bilchaataa agarsiise; gara laafina gadi fagoo, amanamummaa, fi jiraachuu tasgabbaa'aan beekama.
Oprah Winfrey
Fakkeenya miidiyaa. Imala miiraa miidhaa irraa gara ogummaatti galmeessite; ammas madalashii ishee warri kaan bilchina ofii isaanii irratti akka xiinxalan gargaaruuf fayyadamti.
Nelson Mandela
Hoogganaa fi qabsa'aa. Ogummaa bilchaataa addaa agarsiise: gidiraa booda dhiifama gochuu, ilaalcha jibbaa caalu, hooggana tajaajilaa.
Maya Angelou
Barreessituu fi walaleessituu. Ilaalcha bilchaataa gara lubbuun hafuu fi dandamachuutti fidde; haala salphaatti miidhamuu fi ogummaa lafa qabate lamaaniinuu barreessite.
Hojiiwwan Ogummaa wal-gitan
Gaaffiiwwan yeroo baay'ee gaafataman
Ogummaan miiraa bilchaataan jireenya guyyuu keessatti maal fakkaata?
Nama tokko waliin ciminaan falmuu dandeessu osoo dhuunfaatti hin fudhatin ykn hariiroo sana hin gaafatin. Osoo gad hin bu'in abdii kutattu. Dhugaa hedduu yeroo tokkotti qabachuu dandeessu: “Murtoon kun namoota miidheera FI barbaachisaa ture.” Ibsuu caalaa dhaggeeffattu. Daangaa keessan osoo qaanii hin qabaatin beektu. Osoo of hin ittisin dhiifama gaafachuu dandeessu. Warra kaan kan gorsitan deebii waan qabdanif osoo hin taane, daandii guddinaa waan beektaniifidha.
Bilchinni miiraa bilchaataan jechuun wantoota ciminaan natti hin dhaga'amu jechuudhaa?
Lakki. Bilchinni jechuun gadi fageenyaan fi ifatti isinitti dhaga'ama osoo miirawwan sanaan hin to'atamin jechuudha. Imimmaan isin buusuu danda'a garuu ammayyuu sirriitti yaaduu dandeessu. Aaruu dandeessu garuu hin dheekkamtan. Miirri ajaja ta'uu mannaa odeeffannoo ta'a. Kun isin hin qabbaneessu; caalaatti dhugaan walitti isin hidha sababni isaas deebiin keessan filannoo irraa dhufa malee re'aakshinii irraa miti.
Sadarkaa kanatti daangaan guddinaa koo inni guddaan maalidha?
Kiyyoon baramaan: garmalee kennuu (itti gaafatamummaa guddina warra kaanii fudhachuu), adda ba'uu (baay'ee of eeguu), fi jabaachuu (kallattiin argitan keessan amantaa jabaa ta'a). Daangaawwan guddinaa: ilaalcha warra kaaniitiin jijjiiramuuf banaa ta'uu, ogummaa cinaatti dinqisiifannaa eeguu, fi guddinni gadi fagoon shakkii ogummaan balleessuu hin dandeenye of keessaa qabaachuu beekuu. Maanguddoota ykn gorsitoota sadarkaa kanaa ol jiran barbaadaa.
Gara sadarkaawwan bilchinaa duraatti deebi'uu nan danda'aa?
Eeyyee, dhiphina yookiin miidhaa cimaa jala yoo jiraatan. Gara duubaatti deebi'uun waan baramaadha; kun kufaatii keessan hin agarsiisu. Hirriba dhabuu, gadda, yookiin madaallii sirnaa dhabuu irraa kan ka'e gara duubaatti deebi'uu dandeessu. Deebiin bilchina qabu: qaanii malee gara duubaatti deebi'uu keessan hubadhaa, deeggarsa dabalataa (yaala sammuu, boqonnaa, hawaasa) argadhaa, achiis deebi'aa. Meeshaalee nama jalqaba irraa guddatu caalaa saffisaan ittiin deebitan qabdu.
Kiyyoo deeggarsa miiraa nama hundaa ta'uu akkamittin of irraa ittisa?
Namoonni bilchaatoo ta'an yeroo baay'ee ogeessota yaala sammuu ta'u, namoonni tasgabbii keessan hubatanii gara keessanitti yaa'u. Tola ooltummaadhaan daangaa keessan kaa'aa: “Ani isiniif nan yaada, garuu ogeessa yaala sammuu keessanii ta'uu hin danda'u.” Deeggarsa ogeessaa akka argatan gorsaa. Of kunuunsuu keessaniin fakkeenya ta'aa, namoonni bilchinni humna ofii eeggachuu akka dabalatu akka arganiif. Yaadadhaa: nama tokko dandeettii keessan ol gargaaruun eenyuyyuu hin gargaaru.
Sadarkaan guddinaa bilchaataa booda dhufu maalidha?
Bilchinni sadarkaa ogeessummaa ilaalcha maanguddummaa fida, isin waggoota kurnanii keessatti akkaataa jireenyaa arguuf gahaa jiraattaniittu, abdii fi dhugaa lamaanuu qabattaniittu. Kun waa'ee saayikooloojii dhuunfaa osoo hin taane, waa'ee gumaachaa fi hambaa ti. Sadarkaa bilchaataa irratti, wantoota kanatti xiyyeeffadhaa: fedhii baruu qabaachuu, hariiroo gorsaa ijaaruu, amantii yookiin falaasama keessan gadi fageessuu, fi waa'ee ogummaa dabarsuu barbaaddanii yaaduu jalqabuu.
Bu'aawwan hunda qoradhaa
Qajeelfama bal'aa bu'aa kamiyyuu dubbisaa: ciminoota, qormaatilee, hojiiwwan ogummaa wal-gitan fi gaaffiiwwan yeroo baay'ee gaafataman.
Qabiyyeen Kitaaba Bu'aawwanii kan barumsaati malee madaallii kilinikaalaa miti.