Ilaalcha Maanguddoo Ogeessaa
Ilaalcha fagoo, hubannoo walitti makame, argama qajeelchu
Bilchinni miira keessanii guddina sadarkaa ogeessummaa calaqqisiisa, ilaalcha waggoota kurnanii keessa gad fageenyaan jiraachuu, walfaalleessota walitti makuu, fi hubannoo maanguddummaa horachuu irraa dhufu.
Ilaalchi ogeessummaa saayikooloojii dhuunfaa irra darbee akkaataa, marsaa, fi hiika dhaloota hedduu keessatti argama. Wanti yeroo dheeraa keessatti akkamitti akka ta'u waan argitaniif, abdii fi dhugaa lamaanuu qabdu. Ogummaan miiraa ogeessummaa akkana mul'ata: ilaalcha gadi fagoo muuxannoo yeroo dheeraa irraa madde, beekumsa waliin iccitii fudhachuu, fi gara gumaachaa fi hambaatti xiyyeeffachuu. Itti gaafatamummaa ulfaataa utuu ittiin hin miidhamin isinitti dhaga'ama. Furmaata malee shakkii yookiin kasaaraa guddaa keessa taa'uu dandeessu. Deebii waan qabdaniif osoo hin taane, daandii sana irra deemtanii waan beektaniif gorsitu. Sadarkaan ogeessummaa waa'ee mudaa dhabuu miti; waa'ee walitti makuu, fudhachuu, fi qajeelfama madaalameeti. Qormaanni keessan sadarkaa kanatti banaa fi jabaa ta'anii turuu, kiyyoo waan hunda hubadheera jedhanii yaaduu irraa fagaachuudha.
Ciminoota
- Hubannoo gadi fagoo muuxannoo jireenyaa yeroo dheeraa keessatti argame irraa madde
- Walfaalleessaa fi iccitii fudhachuu
- Waan dhuguma barbaachisu irratti ilaalcha cimaa qabaachuu
- Abdii fi dhugaa yeroo tokkotti qabachuu danda'uu
- Argama lafa qabate kan warra kaan tasgabbeessu
Bakkeewwan guddinaa
- Hubannoo keessan keessatti jabaachuu yookiin dogoggora qabaachuu danda'uu
- Daandiiwwan adda addaa kan namoota biroo amanuu irratti rakkinni jiraachuu
- Walxaxaa irraa fagaachuu yookiin adda ba'uu danda'uu
- Hirkatummaa namoota biroo irraa kan ka'e dadhabbiin mudachuu danda'a
- Yaaddoo dhaloota haaraa hubachuu dhabuun ni danda'ama
Hojiiwwan Ogummaa wal-gitan
Gaaffiiwwan yeroo baay'ee gaafataman
Bilchinni miiraa sadarkaa ogeessummaa maalidha?
Ogummaan walitti makama muuxannoo, xiinxala, fi fudhannaa waggoota kurnanii keessatti argamuudha. Hubannoo sadarkaa bilchaataa irraa adda ta'ee, ilaalchi ogeessummaa wantoota kana of keessatti qabata: akkaataan dhaloota hedduu keessatti akkamitti akka mul'atu argu, sagalee jalaa waan dhuguma barbaachisu hubachuu, iccitii fi daangaa beekumsaa fudhachuu, fi gara hambaa fi gumaachaatti xiyyeeffachuu. Namoonni ogeeyyiin adda hin ba'an; gadi fageenyaan hirmaatu, garuu ilaalcha yeroo dheeraa irraa ka'uun.
Ogummaan beekumsa irraa akkamitti adda ta'a?
Beekumsi dhugaawwan walitti qabuu fi hubachuudha. Ogummaan immoo wanti hundi akkamitti akka walitti galu, maaltu akka barbaachisu, maaltu akka hin barbaachisne, daangaa fuulduratti akkamitti gaarii jiraachuun akka danda'amu beekuudha. Namni ogeessi tokko ogeessa dargaggeessa caalaa waan xiqqoo beekuu danda'a, garuu maal beekuun akka barbaachisu beeka. Ogummaan muuxannoo qofa osoo hin taane, muuxannoo irratti xiinxaluudhaan guddata.
Sadarkaa kanatti deebii hunda qabaachuun narraa eegamaa?
Lakki. Dhugaa dubbachuuf, namoonni ogeeyyiin yeroo baay'ee deebii akka hin qabne beeku, isaan akkaataa, gaaffiiwwan barbaachisoo, fi shakkii keessatti tasgabbii qabu. Kiyyoon namoonni biroo gahee “ogeessa beekaa” jedhu isinitti kennuudha. Argamni ogeessaa fayya qabeessa: “Yeroo dheeraa jiraadheera, kunoo waanan baradhe. Daandiin keessan adda ta'uu danda'a, sunis rakkoo hin qabu.”
Akkamittan jabaachuu yookiin yeroo wajjin deemuu dhabuu of irraa ittisa?
Qormaata baramaa: ogummaa keessan kan itti dadhabdan addunyaa maratti akka hojjetu tilmaamuu. Qorichoonni: waa'ee gatiiwwanii fi yaaddoo adda addaa kan dhaloota dargaggootaa gadi fageenyaan beekuuf fedhii qabaachuu, dinqisiifamuuf fedhii qabaachuu, namoota gosa adda addaa irraa ta'an kan isin caalaa dargaggoota ta'an irraa gorsa barbaaduu, fi yeroo hunda tilmaama keessan gaafachuu. Ogummaan mirkanaa'ina miti; shakkii lafa qabateedha.
Ilaalcha ani qabu kanaan hunda maalan godha?
Kun gaaffii bareedaa waggoota ogeessummaati. Daandiiwwan: namoota dhuunfaa fi dhaabbilee gorsuu, barreessuu yookiin barsiisuu, piroojektoota hambaa uumuu, boordiiwwan yookiin gahee gorsaa irratti tajaajiluu, hojii kalaqaa yookiin hafuuraa waggoota kurnanii keessatti gadi fageessuu, yookiin argama salphaa, namoota qabsoo isaanii keessatti wajjin ta'uu. Bifti isaa xiyyeeffannoo irraa xiqqoo barbaachisa: hubannoon koo akkamitti warra kaan tajaajiluu danda'a?
Yoo keessi koo ammallee dargaggeessa natti fakkaata ta'ee garuu namoonni akka maanguddootti na ilaalan maaltu ta'a?
Waan baramaa fi fudhatama qabuudha. Waggoonni ogeessummaa dhaabbachuu jechuu miti. Qaamni keessan osoo dulloomu yookiin namoonni akka isin soorama baatan eegan illee, akkuma yeroo kamiiyyuu jabaa ta'uu dandeessu. Lamaanuu dhugaadha. Deebiin ogeessummaa: jireenyaa fi hirmaannaa keessan kabajuu, akkasumas ilaalcha waggoota kurnanii wajjin dhufu dhiyeessuu. Jireenyaa fi ogummaa gidduutti filachuu hin qabdan.
Bu'aawwan hunda qoradhaa
Qajeelfama bal'aa bu'aa kamiyyuu dubbisaa: ciminoota, qormaatilee, hojiiwwan ogummaa wal-gitan fi gaaffiiwwan yeroo baay'ee gaafataman.
Qabiyyeen Kitaaba Bu'aawwanii kan barumsaati malee madaallii kilinikaalaa miti.