Yeroo tokko af-gaafataan kana gaafachuun isaa hin hafu: “Hojii garee irratti akkamitti of madaaltu?” ykn gaaffii ifa hin taane “Hojii irratti maal fakkaattu?” Of-madaallii akka isa Qormaata Gahumsaa irraa argattan tokko amma guuttanii yoo jiraattan, yeroo sanaaf waan faayidaa qabu harkatti qabdu. Faayidaan isaa akka yaadannoo sammuu keessaniif malee akka sanada wabeeffamuu miti. Kunoo akkaataa isa gara deebii isin fakkaatanii fi gaaffii hordoffii dandamatanitti itti jijjiirtan.
Waan af-gaafataan itti fayyadamuu danda'uu fi hin dandeenye
Namni minjaala gama kaan jiru bu'aa keessan gonkumaa hin argine, ibsoonni akkamitti akka barreeffaman hin beeku, dhibbeentaa qormaata inni hin filanne irraa dhufe madaaluuf karaa hin qabu. Yoo “suuraan koo Karoora fi Qindaa'ina irratti Cimaa akkan ta'e, dhibbeentaa cinaa isaa jiru wajjin, ni agarsiisa” jettanii jalqabdan, lakkoofsa inni mirkaneessuu hin dandeenye kennitaniif, waan inni sammuu keessatti arguu danda'u immoo homaa hin kenninee. Akka waan marsariitiin tokko isin ibsu hayyamtaniittis dhagahamuu danda'a.
Wanti af-gaafataan dhugumaan dhaggeeffatu caalaa salphaa dha. Akkaataa itti hojjechuuf dhiyaattan ni beektuu? Yeroo sana agarsiisu tokko eeruu ni dandeessuu? Bakka laafaa taatanittis waan tokko ni gootuu? Of-madaalliin gaaffii tokkoon tokkoon isaatiif deebii jalqabaa isiniif kenna. Yeroo fi gocha sana garuu ammallee isin dhiyeessuu qabdu.
Qormaanni kun maal akka ta'e yaadachuunis ni gargaara. JobCannon karaa ja'aan hammam irra deddeebiin akka hojjettan jettan galmeessuuf ijaare: Walqunnamtii, Rakkoo Furuu, Hoggansa fi Ofiin Jalqabuu, Karoora fi Qindaa'ina, Jijjiiramaaf Of Sirreessuu fi Hojii Garee. Qormaata danda'ummaa miti, meeshaa qorannoon mirkaneesse miti, milkaa'ina hojiis dursee hin tilmaamu. Daangaan kun sababuma “qormaanni sun ni mirkaneessa” jechuu hin dandeenyeef. “Kun akkaataa ani itti of ibsu wajjin walsima, fakkeenyi isaas kunoo” jechuu ni dandeessu.
Sadarkaa, fakkeenya, hanqina: deebii tarkaanfii sadiin
Gaaffiin maal iyyuu haa ta'u, bifni hojjetu gabaabaa fi yeroo hunda tokkuma.
- Sadarkaa sana jecha mataa keessaniin himaa. “Karoorsuu akka cimina kootti nan lakkaa'a”, “walqunnamtiin naaf ammallee guddachaa jira”, “garee hogganuun naaf sadarkaa jalqabaa irra jira”. Dhibbeentaa dhiisaa.
- Fakkeenya qabatamaa tokko kennaa. Kibxata dhugaa tokko, dabarsa hojii dhugaa tokko, guyyaa xumuraa dhugumaan darbe tokko. Yeroo tokko kan himoota sadii ykn afuriin himame himannaa shan caala.
- Hanqina sanaaf waan gootan maqaa dhahaa. Gahumsi hundi tarkaanfii itti aanu qaba, isa keessan isa cimaa illee. Isa laafaaf, adeemsa xiqqaa duraanuu fayyadamtan ykn tarkaanfii jalqabaa duraanuu fudhattan himaa.
Achiis dhaabadhaa. Gaaffiin hordoffii waan dhumarratti dubbattan irraa biqila, kanaaf hima waa'ee isaa gaafatamuu caalaatti jaallattaniin xumuraa.
Sadarkaalee sadii, sagaleedhaan kan dubbataman
Kunneen himoota afaaniin dubbataman malee barreeffama qophaa'e miti. Bal'ina mataa keessanii bakka buusaa, gahumsa gaheen sun dhugumaan itti fayyadamu filadhaa.
Kun nama amala tokko ibsu fakkaata, ragaa wajjin, hanqinni tokkos haa ta'u malee maqaa dhahame.
“Karoorsuu akka cimina kootti nan lakkaa'a. Guyyaan gadi lakkisaa keenyaa yeroo dursee dhufe, waaree booda sana tarreeffama hojii irra deebi'ee ijaare, namoota lamaan hojiin isaanii jijjiirameef himee, tarkaanfii tokko kan ni turra jedhee yaade beeksise. Xiqqoo ni ture, garuu waan dursee beeksifameef guyyaa sana gahuu dandeenye. Amma kanan irratti hojjechaa jiru addaan kutiinsaaf bakka dhiisuu dha, kanaaf guyyaa namni biraa irratti hirkatu kamiyyuu dura yeroo duwwaa tokko nan dhiisa.”
Asitti dhugaa dubbachuutu hojii hojjeta. Kutaa jabaa ta'ee fi kutaa hin taane maqaa dhahaa.
“Walqunnamtiin naaf ammallee guddachaa jira. Barreeffamaan ifa dha, walgahii keessatti garuu yeroon yaada biraa qabu himuuf baay'een tura. Ji'a darbe filannoo dhiyeessaa tokko irratti mormii koo qabadhee guyyaa tokko booda kaase, kunis nama hundaaf faayidaan isaa xiqqaa ture. Amma yaaddoo koo isa guddaa walgahii dura barreessee dafee nan dubbadha.”
Dhiifama hin gaafatinaa, hin miidhagsinaas. Haalli itti jiru himaa, tarkaanfii jalqabaa agarsiisaa, waan itti aanu dubbadhaa.
“Garee hogganuun naaf sadarkaa jalqabaa irra jira. Gahee hoggansaa seera qabeessa hin qabaanne, kanaaf amaloonni sun ammallee laafoo dha. Waanan godhe garuu kutaa xiqqaa tokkoof itti gaafatamummaa fudhachuu dha: guyyaa garee keenya kan bakka hojii alatti oolle karoorsee, hojiiwwan qoodee, warra turan hordofe. Gahee waan kana caalaatti itti hojjechuu danda'u, nama muuxannoo qabu dhihootti qabaachaa, nan barbaada.”
Waan gochuu hin qabne
- Qabxii hin dubbisinaa. Dhibbeentaan of-madaallii toora interneetii irraa dhufe nama ibsoota sana gonkumaa hin argineef homaa hin hiiku.
- Qormaanni waan tokko akka mirkaneessu hin jedhinaa. Akkaataa guyyaa itti hojjettan sana itti of ibsitan galmeessa. “Kana irratti of ol kaasee madaale, kunoo maaliif akkan itti waliigalu” jedhaa.
- Deebii hunda gara ciminaatti hin jijjiirinaa. Qormaanni kun akka filannoo isa ol aanaa waan hundaaf mallatteessuun qabxii guutuu hin kennineetti ijaarame, deebiin af-gaaffii keessanis akkasuma fakkeessuun ulfaataa ta'uu qaba. “Waan hundumaa irratti Cimaa” himannaa namni tokkollee hin amanne isa tokkicha.
- Gad of qabuu fakkaachuuf dadhabina hin uumminaa. “Ani baay'ee hojjedha” of jajuu dhokataa dha. Qajeelfamni hiriyaa isaa, deebii cimina fi dadhabinaa suuraa gahumsaa keessan irraa, dadhabinni dhugaa maal akka fakkaatu agarsiisa.
- Ja'an hunda tokko tokkoon hin ibsinaa. Tokko ykn lama kan gaheen sun irratti hirkatu filadhaa. Kanneen hafan gaaffii eeguu danda'u.
Galgala af-gaaffii dura suuraa keessaniin qophaa'aa
Adeemsi gabaabaan suuraa sana gara meeshaa itti fayyadamtanitti jijjiira. Gahumsoota lamaan beeksisni hojii caalaatti irratti hirkatu fudhadhaa. Tokkoon tokkoon isaaniitiif, yeroo dhugaa tokko kan itti hojiirra oolchitan, yeroo tokko immoo kan hin oolchine barreessaa. Tokkoon tokkoon isaa yeroo tokko sagaleedhaan dubbadhaa.
Yeroon tokko yoo isinitti hin yaadatamne, sunis odeeffannoo dha. Of-madaalliin keessan ragaa keessan dursee deemaa jiraachuu danda'a, kunis haala beekamaa fi mata duree dhiibbaa Dunning-Kruger of-madaallii keessatti dha. Kutaa af-gaaffii keessatti gahumsa sana of eeggannoo caalaan madaalaa, yoo yeroo qabaattan fakkeenyota dhabaman karoora guyyaa 30 gahumsa tokkoof fayyadamaa ijaaraa, akkasumas of-madaalliin hojii irratti dhugumaan hammam sirrii akka ta'e ilaalaa.
Af-gaaffiiwwan fakkeenya darbe gaafatan caasaa mataa isaanii qabu; af-gaaffiin gahumsa bu'uureffate akkamitti akka hojjetu isin keessa dabarsa. Af-gaafataan waan isin dhugumaan gochuu dandeessan, jechuunis meeshaalee, malawwan fi beekumsa teeknikaa, yoo gaafate, sun gama dandeettii ti. Odiitii Dandeettiiwwanii keessatti dandeettiiwwan galmaa'u, Qormaata Gahumsaa keessatti immoo akkaataa itti hojjettan ibsama. Gosa deebii lamaanuu qabadhaa dhufaa.